MPSC 2026 पूर्व परीक्षा प्रश्नपत्रिका उत्तरांसह

महाराष्ट्र नागरी सेवा राजपत्रित गट-अ व गट-ब संयुक्त (पूर्व) परीक्षा - २०२६ · दिनांक ३१ मे, २०२६

या परीक्षेतील प्रत्येक प्रश्न — पेपर-१ (सामान्य अध्ययन) — सोडवलेला, आयोगाच्या अंतिम उत्तरतालिकेनुसार, उत्तर का बरोबर आहे आणि इतर पर्याय का चुकीचे आहेत याचे सविस्तर स्पष्टीकरण, तसेच पार्श्वभूमी व महत्त्वाची तथ्ये. प्रश्नाचा मजकूर आयोगाच्या स्वतःच्या प्रश्नपुस्तिकेतून (संच A) घेतला आहे.

100 प्रश्न · 200 गुण (प्रत्येकी 2) · २ तास · चार पर्याय (1)–(4) असे छापलेले · चुकीच्या उत्तरास -25% (1/4 of the marks for that question)

1. Q1ब्रिटीश इंडियन असोसिएशन या संस्थेने इ.स. 1853 मध्ये चार्टर कायद्याच्या नूतनीकरण प्रसंगी संसदेकडे कोणत्या मागण्या केल्या होत्या ? (a) कायदेमंडळ, कार्यकारी मंडळ व न्यायमंडळ यांचे कार्यक्षेत्र स्वतंत्र असावे. (b) मोठमोठ्या उच्च पदांचे वेतन कमी करण्यात यावे. (c) नव्या कायदेमंडळाची निर्मिती करून त्यात भारतीयांना प्रतिनिधीत्व द्यावे. (d) मीठ, अबकारी व मुद्रा कर समाप्त करण्यात यावा.उत्तर: (2) — (a), (b) आणि (d)
2. Q2योग्य जोड्या जुळवा. (a) हर्षचरित्र (b) मालती माधव (c) मालविकाग्निमित्र (d) मुद्राराक्षस (i) कालिदास (ii) विशाखादत्त (iii) बाणभट्ट (iv) भवभूतीउत्तर: (1) — (a) - (iii), (b) - (iv), (c) - (i), (d) - (ii)
3. Q3इ.स. 1940 मधील ऑगस्ट प्रस्तावात खालीलपैकी कोणत्या तरतुदी होत्या ? (a) दुसरे महायुद्ध संपल्यानंतर भारतात वसाहतीच्या धर्तीची पूर्णपणे जबाबदार शासन व्यवस्था स्थापण्यास मदत केली जाईल. (b) गव्हर्नर जनरलच्या मंडळात आणखी काही भारतीयांचा समावेश केला जाईल.उत्तर: (3) — दोन्ही तरतुदी बरोबर आहेत.
4. Q4अदिलशाहचा वजीर हेमूच्या बाबतीत लागू असलेली विधाने कोणती ? (a) अदिलशाह याने हेमू यास 'विक्रमाजीत' ही उपाधी दिली होती. (b) हेमूने आपल्या कारकीर्दीचा प्रारंभ बाजार अधिक्षक म्हणून केला. (c) हेमू 22 लढायांपैकी एकही लढाई पराभूत झाला नव्हता. (d) हेमूने पानीपतच्या दुसऱ्या लढाईत अकबरावर विजय मिळविला.उत्तर: (1) — फक्त (a), (b) आणि (c)
5. Q5लेखकांच्या योग्य जोड्या जुळवा. (a) स्टोरिआ-द-मोगोर (b) ट्रॅव्हल-इन-मुघल एम्पायर (c) अर्ली ट्रॅव्हल इन इंडिया (d) हिस्टॉरिकल फ्रॅग्मेंट (i) बर्नियर (ii) निकोलाओ मनुची (iii) विल्यम फॉस्टर (iv) रॉबर्टउत्तर: (2) — (a) - (ii), (b) - (i), (c) - (iii), (d) - (iv)
6. Q6पुढील जोड्या जुळवा. (a) वराहमिहीर (b) वाग्भट्ट (c) ईश्वरकृष्ण (d) प्रसतपद (i) पंचसिद्धांतीका (ii) अष्टांग संग्रह (iii) सांख्य कारीका (iv) वैषेशीक सुत्रउत्तर: (4) — (a) - (i), (b) - (ii), (c) - (iii), (d) - (iv)
7. Q7पुढील मुघलकालीन भारतातील संस्कृत लेखक आणि त्यांचे ग्रंथ यांच्या जोड्या जुळवा. (a) अनंतदेव (b) गंगाधर (c) कमलाकर भट्ट (d) कृष्णदास कवीराज (i) चैतन्य चरितामृतम् (ii) निर्णय सिंधू (iii) मनोरमा (iv) संस्कारकौस्तुभउत्तर: (2) — (a) - (iv), (b) - (iii), (c) - (ii), (d) - (i)
8. Q8पुढील जोड्या जुळवा. (a) सिंद्री (b) चित्तरंजन (c) पेरांबूर (d) पिंपरी (i) खताचा कारखाना (ii) रेल्वे डब्यांचा कारखाना (iii) रेल्वे इंजीनांचा कारखाना (iv) पेनीसिलीनचा कारखानाउत्तर: (2) — (a) - (i), (b) - (iii), (c) - (ii), (d) - (iv)
9. Q9भुसावळ बॉम्ब खटल्यात खालीलपैकी कोणास पकडण्यात आले होते ?उत्तर: (1) — सदाशिव मलकापूरकर
10. Q10इ.स. 1864 मध्ये _________ या संस्कृत विद्वानाने व कट्टर समाज सुधारकाने समाज सुधारणांच्या कार्यास वाहून घेण्यासाठी सरकारी सेवेचा राजीनामा दिला.उत्तर: (2) — विष्णुशास्त्री पंडीत
11. Q11सुफी संप्रदायातील साधनेत कोणत्या तीन विशेष क्रियांचा समावेश होतो ?उत्तर: (4) — मुजाहदा, जिक्र, मराकब
12. Q12पुढील वाक्यात वर्णन केलेले समाजसुधारक ओळखा. (a) आपण जे शिकवतो ते आचरणात आणण्याचे धैर्य त्यांनी दाखवले. (b) ते स्त्री शिक्षणाचे कट्टर समर्थक होते. (c) ते बालविवाहाच्या विरोधात होते, त्यांनी त्यांच्या मुलांचे व मुलींचे विवाह ते त्यांचा जोडीदार निवडण्यास समर्थ झाले तेव्हाच केले. (d) त्यांनी विधवा पुनर्विवाहाचे समर्थन केले, त्यांनी त्यांच्या विधवा मुलीच्या पुनर्विवाहाला संमती दिली होती.उत्तर: (2) — रा.गो. भांडारकर
13. Q13जोड्या जुळवा. (a) जियाउद्दीन बरनी (b) ख्वाजा अबू मलीक इसामी (c) इब्न बतूता (d) अहमद यादगार (i) फतूह-उस-सलातीन (ii) किताब-उर-रहलह (iii) तारीख-ए-सलातीन अफगाणा (iv) फतवा-ए-जहाँदरीउत्तर: (1) — (a) - (iv), (b) - (i), (c) - (ii), (d) - (iii)
14. Q14नाटकांचे लेखक सांगा. (a) संगीत सौभद्र (b) थोरले माधवराव पेशवे (c) जानकी (d) आंधळ्याची शाळा (i) वि.वि. वर्तक (ii) अण्णासाहेब किर्लोस्कर (iii) वि.ज. कीर्तने (iv) ना.सी. फडकेउत्तर: आयोगाने रद्द केलेला प्रश्न
15. Q15पुढील राजघराणी आणि त्यांची राज्ये यांच्या जोड्या जुळवा. (a) मैत्रक (b) चहुमान (c) गुर्जर (d) परमार (i) वल्लभी (ii) शाकंभरी (iii) भ्रोच (iv) धारउत्तर: (1) — (a) - (i), (b) - (ii), (c) - (iii), (d) - (iv)
16. Q16हवामान अभ्यासक, आर.एल. सिंग (1971) यांनी भारताच्या हवामान प्रदेशाची किती क्षेत्रात विभागणी केली ?उत्तर: (4) — दहा
17. Q17खालील विधाने पहा. (a) राज्य खनिज धोरण 1999 प्रमाणे लोह, गंधक, सोने, तांबे आणि शिसे खनिज उत्पादनासाठी खाजगी क्षेत्रांना खुली करण्यात आली. (b) नागपूर विभागानंतर सर्वांत जास्त खनिज उपलब्धता कोकण विभागात आहे. (c) महाराष्ट्र राज्य खाण महामंडळाची स्थापना 1973 मध्ये केली.उत्तर: (3) — विधाने (a), (b) आणि (c) बरोबर आहेत.
18. Q18महाराष्ट्रातील खालील वनपरिमंडळे आणि त्यांची महाराष्ट्रातील एकूण वनक्षेत्राशी असणारी टक्केवारी यांच्या जोड्या लावा. (महाराष्ट्रातील वनपरिमंडळे) (a) गडचिरोली (b) नागपूर (c) धुळे (d) ठाणे ( एकूण वनक्षेत्राशी टक्केवारी महाराष्ट्राची आर्थिक पाहणी (2024)) (i) 12.5 (ii) 20.8 (iii) 9.5 (iv) 10.4उत्तर: (1) — (a) - (ii), (b) - (i), (c) - (iv), (d) - (iii)
19. Q19पुढील विधाने विचारात घ्या. (a) अरवली हा जगातील सर्वात तरूण वली पर्वत आहे. (b) अरवली हा पर्वत संगमरवर, ग्रॅनाइट, जस्त आणि तांबे यांसारख्या खनिजांनी समृद्ध आहे. (c) या पर्वतरांगांनी शतकानुशतके खाणकाम आणि बांधकाम व्यवसायांना आधार दिला आहे. (d) चित्तोडगड, कुंभलगड आणि रणथंबोर यांसारखे ऐतिहासिक किल्ले या पर्वतरांगेत आहेत.उत्तर: (4) — विधाने (b), (c) आणि (d) बरोबर आहेत.
20. Q20भारतामध्ये तांदूळ आणि गव्हाचे प्रति हेक्टरी उत्पन्न 2023-2024 वर्षात किती होते ?उत्तर: (3) — 2882 आणि 3559 कि.ग्रा.
21. Q21कालमापन प्रक्रियेमध्ये 'कालांतर संस्कार' ही प्रक्रिया कशासाठी वापरली जाते ? (a) लीप इयर (b) अधिक मास (c) क्षय मास (d) तिथी वृद्धी-लोप योग्य पर्याय निवडा.उत्तर: (4) — (a), (b), (c), (d)
22. Q22जोड्या लावा. ( शहर / जिल्हा ) (a) छत्रपती संभाजीनगर (b) गोंदिया (c) वर्धा (d) जालना ( विशेष बाब ) (i) 1962 मध्ये स्वतंत्र जिल्हा (ii) सिटी ऑफ गेट्स (iii) तांदळाचे शहर (iv) उपग्रह अनुश्रवण केंद्रउत्तर: आयोगाने रद्द केलेला प्रश्न
23. Q23दिनांक 9 ऑक्टोबर, 2024 रोजीच्या शासन निर्णयानुसार बंजारा/लमाण/लभाण तांडा भागासाठी ग्रामपंचायत स्थापन करण्यासाठी किमान किती लोकसंख्या आवश्यक आहे ?उत्तर: (2) — 700
24. Q24हिमालयाचे प्रादेशिक विभाग ( यादी-I ) आणि त्यांचा पश्चिम-पूर्व विस्तार ( यादी-II ) यांच्या जोड्या लावा. यादी-I (हिमालयाचे प्रादेशिक विभाग) (a) पंजाब हिमालय (b) कुमाऊँ हिमालय (c) नेपाळ हिमालय (d) आसाम हिमालय यादी-II (पश्चिम-पूर्व विस्तार) (i) सतलज ते काली (ii) काली ते तिस्ता (iii) तिस्ता ते ब्रह्मपुत्रा (iv) सिंधू ते सतलजउत्तर: (1) — (a) - (iv), (b) - (i), (c) - (ii), (d) - (iii)
25. Q25अमेरिका देशातील सरोवर विभागात जगातील सर्वात मोठी कोणती लोहखनिज खाण आहे ?उत्तर: आयोगाने रद्द केलेला प्रश्न
26. Q26पृथ्वीच्या पृष्ठ भागापासून खालील वातावरणीय थरांचा योग्य चढता क्रम शोधा. (a) मध्यांबर (b) थर्मोस्फिअर (c) तपांबर (d) स्थितस्तब्धी (e) स्थितांबर (f) मध्यस्तब्धी (g) तपस्तब्धीउत्तर: (3) — (c), (g), (e), (d), (a), (f), (b)
27. Q27जोड्या लावा. यादी-I (जिल्हे) (a) ठाणे (b) छत्रपती संभाजीनगर (c) पुणे (d) नंदूरबार यादी-II (लोकसंख्येतील 2001-2011 मधील दशवार्षिक वाढ (%)) (i) 25.50 (ii) 30.4 (iii) 27.33 (iv) 35.94उत्तर: (2) — (a) - (iv), (b) - (iii), (c) - (ii), (d) - (i)
28. Q28जोड्या लावा. यादी-I (देश) (a) कांगो व मध्य आफ्रिका (b) ईशान्य भारत (c) व्हियेतनाम (d) ब्राझील यादी-II (स्थलांतरित शेतीची स्थानिक नावे) (i) रोका (ii) मासोले (iii) झूम (iv) रेउत्तर: (2) — (a) - (ii), (b) - (iii), (c) - (iv), (d) - (i)
29. Q29गावातील शेतजमीनी गावातील समुदायांच्या संयुक्त मालकिच्या होत्या आणि जमीन महसूल भरण्याची जबाबदारी सदस्यावर संयुक्तपणे होती. ही पद्धत काय होती ?उत्तर: (2) — महालवारी
30. Q30खालीलपैकी योग्य विधान/ने कोणती आहेत ? (a) सूर्यमालेतील प्रजापती ग्रहास 61 उपग्रह आहेत. (b) बुध ग्रहाचे सूर्यापासूनचे सरासरी अंतर 58 मिलियन कि.मी. आहे. (c) प्रजापती ग्रह सूर्यापासून सरासरी 4495 मिलियन कि.मी. अंतरावर आहे.उत्तर: (3) — विधाने (a) आणि (c) बरोबर नाहीत.
31. Q31खालीलपैकी कोणते/ती विधान/ने माँट्रीयल कराराशी संबंधित आहे/त ? (a) ओझोन थराचा ऱ्हास थांबविण्यासाठी क्लोरो-फ्ल्युरोकार्बनची निर्मिती व वापर कमी करणे. (b) पृथ्वी आणि तिच्या पर्यावरणाच्या संरक्षणासाठी परिस्थितीकी संतुलन व जैवविविधता समृद्ध करण्यासाठी कार्य करणे. (c) ध्रुवातील प्रदुषणाचा अभ्यास.उत्तर: (1) — फक्त (a)
32. Q32प्रतिपादन (A) : परिसंस्था ही नैसर्गिक संसाधन प्रणाली आहे. कारण (R) : परिसंस्था ही एकल संकल्पना असून भौतिक पर्यावरण ( भौतिक आणि अजैविक घटक) आणि जैविक घटक ( मानव, प्राणी, सूक्ष्मजीव आणि वनस्पती) एकाच चौकटीत एकत्र राहतात. खालीलपैकी कोणते बरोबर आहे ?उत्तर: (1) — दोन्ही, (A) व (R) अचूक असून (R) हे (A) चे योग्य स्पष्टीकरण आहे.
33. Q33खालीलपैकी कोणते विधान/ने बरोबर नाही/त ? (a) 1992 मध्ये माँट्रीयल येथे पर्यावरण आणि विकास विषयक संयुक्त राष्ट्र परिषद आयोजित करण्यात आली होती. (b) 1987 चा ब्रंटलँड अहवाल नैरोबी येथील संयुक्त राष्ट्रांच्या दुसऱ्या परिषदेशी संबंधित आहे. (c) मानव निर्मित हवामान बदलाच्या समस्यांचे निराकरण करणे हा क्योटो प्रोटोकॉलचा उद्देश होता.उत्तर: (3) — विधान (a) आणि (b)
34. Q34खालील प्रमुख हरितगृह वायूंचा त्यांच्या जागतिक तापमान वाढीस कारणीभूत असणाऱ्या टक्केवारीनुसार उतरता क्रम लावा.उत्तर: (1) — कार्बन डायॉक्साईड, मिथेन, नायट्रस ऑक्साईड, फ्लोरिनेटेड वायू
35. Q35जीवसंहती (Biome) ही संकल्पना कोणी मांडली ?उत्तर: (2) — एफ. क्लेमेंटस (1916)
36. Q36'स्वैच्छिक क्षेत्रावरील राष्ट्रीय धोरण - 2007', नुसार स्वैच्छिक संस्थान (VOs) वैशिष्ट्यांबाबत खालील विधाने विचारात घ्या : (a) या संस्था खाजगी स्वरूपाच्या असून सरकारपासून स्वतंत्र असतात. (b) या संस्थानी निर्माण केलेला नफा त्यांच्या मालकांना किंवा संचालकांना परत केला जात नाही. (c) या संस्था स्वशासित असतात आणि त्यांचे नियंत्रण सरकारद्वारे केले जाते. (d) या संस्था विशिष्ट ध्येय आणि उद्दिष्टे असलेल्या नोंदणीकृत संस्था किंवा अनौपचारिक गट असू शकतात. वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहे/त ?उत्तर: (3) — फक्त (a), (b) आणि (d)
37. Q37जोड्या जुळवा. भारतातील दारिद्र्य निर्मूलन कार्यक्रम (a) एकात्मिक ग्रामीण विकास कार्यक्रम (b) ग्रामीण भूमिहीन रोजगार हमी कार्यक्रम (c) जवाहर रोजगार योजना (d) संपूर्ण ग्रामीण रोजगार योजना प्रारंभाचे वर्ष (i) 2001 (ii) 1989 (iii) 1983 (iv) 1978उत्तर: (4) — (a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(ii), (d)-(i)
38. Q38मातृत्व लाभ अधिनियम 1961 अंतर्गत, बाळंतपणापूर्वी आणि नंतर महिलांसाठी असलेल्या रोजगार नियमांबाबत खालीलपैकी कोणते/ती विधान/ने अयोग्य आहे/त ? (a) अधिनियमानुसार बाळ जन्मानंतर सहा आठवड्याची रजा अनिवार्य आहे. (b) अधिनियमानुसार बाळंतपणापूर्वी सहा आठवडे व नंतर दहा आठवड्याची रजा अनिवार्य आहे. (c) हा अधिनियम कर्मचाऱ्यांची किमान संख्या विचारात न घेता सर्व आस्थापनांना लागू आहे. (d) हा अधिनियम मातृत्व लाभ व इतर लाभ प्रदान करतो.उत्तर: (4) — (b) आणि (c)
39. Q39पहिली आणि चौथी पंचवार्षिक योजना यांचा कालावधी अनुक्रमे ________ व ________ आहे.उत्तर: (2) — 1951-56, 1969-74
40. Q40पुढील विधानांचा विचार करा : विधान-I : 1 मार्च 2026 रोजीच्या अंदाजानुसार महाराष्ट्राची एकूण प्रक्षेपित लोकसंख्या सुमारे 12.93 कोटी आहे. विधान-II : त्याच कालावधीत महाराष्ट्रातील नागरी लोकसंख्या ग्रामीण लोकसंख्येपेक्षा अधिक आहे. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहे/त ?उत्तर: (1) — विधान-I बरोबर आहे, पण विधान-II चुकीचे आहे.
41. Q41खालील विधाने विचारात घ्या. (a) 2017 मध्ये भारताची लोकसंख्येची घनता दक्षिण कोरियापेक्षा जास्त होती. (b) 2017 मध्ये भारताची लोकसंख्येची घनता बांगलादेशापेक्षा कमी होती. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने योग्य आहे/त ?उत्तर: (2) — केवळ (b) योग्य आहे.
42. Q42सामाजिक सुरक्षा उपाययोजना प्रामुख्याने दोन प्रमुख प्रकारामध्ये विभागल्या जातात. खालीलपैकी कोणते पर्याय ते वर्ग सर्वाधिक अचुकपणे दर्शवतात ? (a) सामाजिक विमा (b) सामाजिक कल्याण (c) सामाजिक सहाय (d) सामाजिक समावेशकताउत्तर: (3) — (a) आणि (c)
43. Q43महाराष्ट्रातील सार्वजनिक वितरण व्यवस्था (PDS) संदर्भात पुढील विधानांचा विचार करा. (a) डिसेंबर 2025 पर्यंत राज्यात एकूण 270.48 लाख शिधापत्रिकाधारक होते. (b) 31 ऑक्टोबर 2025 रोजी राज्यात 51,636 रास्त भाव दुकाने कार्यरत होती. (c) ऑक्टोबर 2025 पर्यंत सुमारे 1.55 कोटी कुटुंबांना आधार आधारित बायोमेट्रिक प्रमाणीकरणाद्वारे शिधावस्तूंचा लाभ देण्यात आला. वरीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे/त ?उत्तर: (2) — फक्त (b) आणि (c)
44. Q44तेंडूलकर समितीच्या अंदाजानुसार 2004-05 मध्ये ________% ग्रामीण लोकसंख्या व ________% शहरी लोकसंख्या दारिद्र्यरेषेखाली होती.उत्तर: (1) — 41.8 आणि 25.7
45. Q45खालीलपैकी कोणते जमिनीच्या उपविभागणी आणि तुकडे होण्याचे तोटे आहेत ? (a) जमिनीची नासाडी (b) प्रच्छन्न बेरोजगारी (c) जमीन व्यवस्थापन सोपे करणे (d) कमी उत्पादकताउत्तर: (2) — केवळ (a), (b) आणि (d)
46. Q46तेंडूलकर समितीने निदर्शनास आणल्याप्रमाणे, दारिद्र्याची संकल्पना ________ यासारख्या मूलभूत मानवी गरजांच्या संदर्भात सामाजिक वंचीततेशी संबंधित आहे. (a) पुरेसे पोषण आवश्यक (b) पुरेसा निवारा आवश्यक (c) पुरेशी वस्त्र उपलब्धता आवश्यक (d) टाळण्यायुक्त रोगांपासून सुटका आवश्यक (e) किमान शिक्षण आवश्यक वरीलपैकी कोणते/ता मुद्दे/दा बरोबर आहे/त ?उत्तर: (4) — वरील सर्व
47. Q47राष्ट्रीय अन्न सुरक्षा कायदा - 2013 संबंधी खालीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहे/त ? (a) महिला सक्षमीकरण हे राष्ट्रीय अन्न सुरक्षा कायद्याचे - 2013 चे वैशिष्ट्य आहे. (b) राज्य अन्न आयोगास 2013 च्या या कायद्याचे निरीक्षण, पुनरावलोकन आणि अंमलबजावणी करण्याचे अधिकार आहेत.उत्तर: (1) — विधान (a) बरोबर आहे.
48. Q48खालील विधाने विचारात घ्या : (a) एकूण भांडवली साठ्यामध्ये डेव्हिड पिअर्स आणि जेरमी वॉरफोर्ड यांनी मानवनिर्मित भौतिक भांडवल, मानवी भांडवल आणि पर्यावरणीय भांडवल यांचा समावेश केला आहे. (b) डेव्हिड पिअर्स आणि जेरमी वॉरफोर्ड यांच्या मते शाश्वत विकासाचा अर्थ असा आहे की विकास प्रक्रियेत मानवनिर्मित भौतिक भांडवल, मानवी भांडवल आणि पर्यावरणीय भांडवल कमी होते. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहे/त ?उत्तर: (1) — केवळ (a) बरोबर आहे.
49. Q49राष्ट्रीय लोकसंख्या धोरण, 2000 च्या उद्दिष्टांच्या संदर्भात खालील विधानांचा विचार करा. (a) मुलींच्या विवाहास विलंब करण्यास प्रोत्साहन द्यावे, विवाह 18 वर्षापेक्षा कमी वयात न होता शक्यतो 21 वर्षानंतर व्हावा. (b) 2030 पर्यंत स्थिर लोकसंख्या साध्य करणे हे दीर्घकालीन उद्दिष्ट आहे. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने चूक आहे/त ?उत्तर: (3) — दोन्ही (a) आणि (b) चूक आहेत.
50. Q50खालील विधाने विचारात घ्या. (a) 1950 च्या दशकाच्या उत्तरार्धात उच्च उत्पन्न असलेल्या देशांमध्ये कोल आणि हूवर प्रतिमानाने लोकसंख्या वाढ आणि आर्थिक विकास यांचा संबंध जोडला आहे. (b) कोल आणि हूवर प्रतिमानानुसार उच्च प्रजनन क्षमतेखाली जीएनपी अधिक वेगाने वाढेल. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने योग्य आहे/त ?उत्तर: आयोगाने रद्द केलेला प्रश्न
51. Q51विद्युत क्षेत्राच्या समतुल्य पृष्ठभागावरील कोणत्याही बिंदूवर त्याला विद्युत प्रभारित करण्यासाठी विद्युत क्षेत्राची दिशा काय असावी ?उत्तर: आयोगाने रद्द केलेला प्रश्न
52. Q52प्रति युनिट वेळेत पृष्ठभागातून जाणाऱ्या (वाहणाऱ्या) निव्वळ विद्युतभाराला ________ म्हणतात.उत्तर: (1) — विद्युत प्रवाह
53. Q53भौतिक प्रमाण आणि त्यांचे परिमाण यांच्या योग्य जोड्या लावा. स्तंभ - I (a) पारगम्यता (Permeability) (μ₀) (b) चिकटपणाचा गुणांक (Coefficient of Viscosity) (η) (c) प्लँकचा स्थिरांक (Planck's Constant) (h) स्तंभ - II (i) ML²T⁻¹ (ii) MLT⁻²I⁻² (iii) ML⁻¹T⁻¹ (जिथे M म्हणजे वस्तुमान, L म्हणजे लांबी, T म्हणजे वेळ आणि I म्हणजे विद्युतप्रवाह).उत्तर: (3) — (a)-(ii), (b)-(iii), (c)-(i)
54. Q54जर माध्यमाचा अपवर्तनांक दुहेरी अंतर्वक्र किंवा दुहेरी बहिर्वक्र भिंगाच्या अपवर्तनांकापेक्षा जास्त असेल तर भिंगाची नाभिय लांबी ________ होते.उत्तर: (4) — ऋण (−)
55. Q55थर्मोडायनॅमिक्सच्या नियम दोन नुसार हीट इंजीनची कार्यक्षमता किती असते ?उत्तर: (4) — एक पेक्षा कमी
56. Q56जेव्हा न्युक्लिऑनचे भ्रमण समांतर असते, तेव्हा अणुकेंद्रीय बलाचे वर्तन कसे असते ?उत्तर: (1) — बल अधिक मजबूत करते.
57. Q57खालीलपैकी कोणत्या जीवांच्या पडद्यामध्ये असंतृप्त फॉस्फोलिपिड्सचे प्रमाण सर्वाधिक असेल याचा अंदाज लावा ?उत्तर: (1) — अंटार्क्टिक मासे
58. Q58असे अंगक निवडा ज्यामध्ये स्वत:चे DNA आणि 70S रायबोझोम असतात परंतु ते युकॅरियोटिक पेशींमध्ये आढळते.उत्तर: (2) — तंतुकणिका (Mitochondria)
59. Q59'अपोमिक्सिस' हे एक प्रकारचे पुनरुत्पादन आहे ज्यामुळे ________ चा विकास होतो.उत्तर: (1) — गॅमेट्सच्या संलयन शिवाय नवीन जीव
60. Q60जंपिंग जीन्स बद्दल योग्य विधाने ओळखा : (a) हे जीन्स आहेत जे त्यांची जागा बदलु शकतात. (b) यांना ट्रान्सपोसन्स असेही म्हणतात. (c) बार्बरा मॅकक्लिंटॉक यांनी 1965 मध्ये हे प्रथम शोधले होते.उत्तर: (4) — वरीलपैकी सर्व
61. Q61मार्शुपिअल्स व प्लासेंटल मॅमल्स हे उत्क्रांतीचे कोणते उदाहरण दर्शवितात ?उत्तर: (2) — अभिसरण उत्क्रांती
62. Q62पॉलिपेप्टाइड हार्मोन कॅल्सीटोनीन (CT) _________ ग्रंथीच्या पॅराफोलिक्युलर पेशींद्वारे तयार केला जातो.उत्तर: (3) — थायरॉईड
63. Q63HIV संसर्गाच्या कोणत्या टप्प्यात AIDS ची लक्षणे साधारणपणे दिसू लगतात ?उत्तर: (3) — HIV हेल्पर T-लिम्फोसाइट्समध्ये वेगाने वाढतो व या पेशींचे मोठ्या संख्येने नुकसान करतो तेंव्हा
64. Q64खालीलपैकी कोणते नैसर्गिक वनस्पती संप्रेरक नाही ?उत्तर: (3) — मिथायलीन
65. Q65एकमेकांत न मिसळणाऱ्या दोन द्रवापैकी एका द्रवाचे दुसऱ्या द्रवामध्ये केलेल्या कोलॉइडल प्रसारणास _________ म्हणतात.उत्तर: (3) — इमल्शन
66. Q66दिलेल्या पर्यायापैकी खनिज आम्ल/आम्ले ओळखा : (a) ऑक्झॅलिक आम्ल (b) सल्फ्यूरिक आम्ल (c) नायट्रिक आम्ल (d) हायड्रोक्लोरिक आम्लउत्तर: (2) — (b), (c) आणि (d)
67. Q67क्लोरोॲम्फीनीकॉल हे _________ आहे. (a) संकीर्ण श्रेणीचे (Narrow spectrum) प्रतिजीवक (b) विस्तृत श्रेणीचे (Broad spectrum) प्रतिजीवक (c) मर्यादित श्रेणीचे (Limited spectrum) प्रतिजीवक (d) जंतुनाशक औषधउत्तर: (2) — फक्त (b) बरोबर आहे
68. Q68खालीलपैकी कोणत्या मूलद्रव्याची विद्युतऋणता (electronegativity) सर्वात जास्त आहे ?उत्तर: (3) — फ्ल्युओरीन
69. Q69कोणत्याही ॲलोट्रापिक स्वरूपातील सर्व मूलद्रव्यांची ऑक्सिडेशन स्थिती _________ असते.उत्तर: (3) — 0 (शून्य)
70. Q70खालीलपैकी कोणता घटक साध्या लिगँड्स बरोबर उदा. हेलाईड्स (Halides) बरोबर समन्वय संयुग निर्माण करतो ?उत्तर: आयोगाने रद्द केलेला प्रश्न
71. Q71कोणत्या समापन (चर्चा समाप्ती) प्रस्तावा अंतर्गत, फक्त महत्त्वाचे कलम चर्चेसाठी आणि मतदानासाठी घेतले जातात आणि मध्यवर्ती कलमे वगळली जातात आणि मंजूर झाल्याचे गृहित धरले जातात ?उत्तर: (3) — कंगारु समापन
72. Q72खालीलपैकी अयोग्य कथन ओळखा :उत्तर: (2) — राष्ट्रपती हे क्षमेच्या अधिकाराची कारणे देण्यास बांधील आहेत.
73. Q73राज्याच्या महाअधिवक्त्याचे पारिश्रमिक (remuneration) कोण निर्धारित करतात ?उत्तर: (4) — राज्यपाल
74. Q74खालीलपैकी योग्य कथने ओळखा : (a) उच्च न्यायालयाकडून कनिष्ठ न्यायालय किंवा न्यायाधिकरणाला प्रतिषेध आदेश जारी केला जातो आणि त्याचा उद्देश त्यांच्या अधिकार क्षेत्राबाहेर जाण्यापासून प्रतिबंध आदेश देणे आहे. (b) प्रतिषेध आदेश प्रशासकीय संस्थाविरुद्ध जारी केला जावू शकतो. (c) प्रतिषेध आदेश न्यायिक व अर्धन्यायिक संस्थाविरुद्ध जारी केला जावू शकतो.उत्तर: (2) — फक्त (a), (c)
75. Q75खालीलपैकी चुकीचे विधान/ने कोणते आहे ? (a) बी.एन. राव हे घटना समितीचे सल्लगार होते. (b) बी.एन. राव यांनी घटनेचा मसुदा ऑक्टोबर, 1947 मध्ये तयार केला. (c) बी.एन. राव यांनी तयार केलेल्या घटनेच्या मसुद्यामध्ये 310 कलमे व 8 अनुसूची होत्या. (d) बी.एन. राव यांनी तयार केलेल्या घटनेच्या मसुद्यामध्ये 243 कलमे व 13 अनुसूची होत्या.उत्तर: (4) — फक्त (c)
76. Q76भारतीय राज्यघटनेतील बाराव्या अनुसूचीमध्ये खालीलपैकी कोणत्या बाबींचा समावेश केला आहे ? (a) कलात्मक दृष्टीकोणाचे प्रवर्धन, अग्निशमन सेवा (b) दहनभूमी व विद्युत दाहिनी (c) बाजार व जत्रा, ग्रामीण गृहनिर्माण (d) अपंग व मतिमंद यांच्या हितसंबंधाचे संरक्षण, पर्यावरणाचे संरक्षणउत्तर: (1) — फक्त (a), (b) आणि (d)
77. Q77मूलभूत कर्तव्ये प्रभावीपणे पार पाडण्यासाठी, संविधानाच्या कामकाजाचा आढावा घेण्यासाठी राष्ट्रीय आयोगाने शिफारस केली आहे, _________. (a) निवडणूकीत मतदान करण्याचे कर्तव्य (b) कर भरणे (c) औद्योगिक संस्थाचे त्यांच्या कर्मचाऱ्यांच्या मुलांना शिक्षण देणे, हे कर्तव्य आहे (d) मुलांच्या शिक्षण, शारीरिक आणि नैतिक कल्याणाच्या बाबतीत कौटुंबिक मूल्यांची आणि जबाबदार पालकत्वाची भावना जोपासणेउत्तर: (1) — फक्त (a), (b)
78. Q78संसदेच्या सार्वजनिक उपक्रम समितीबाबत खालीलपैकी चुकीचे विधान/ने कोणती आहेत ? (a) पंडित नेहरू यांनी या समितीच्या निर्मितीची शिफारस 1963 मध्ये केली. (b) लोकसभेमधून निवडून आलेल्या सदस्यामधूनच या समितीचा अध्यक्ष निवडला जातो. (c) 1974 पासून लोकसभेमधून 15 तर राज्यसभेमधून 7 सदस्य या समितीवर निवडले जातात. (d) या समितीच्या सदस्यांचा कार्यकाल दोन वर्षाचा असतो.उत्तर: (2) — (a) आणि (d)
79. Q79पुढील विधानांपैकी राष्ट्रपतींच्या नकाराधिकारसंबंधी कोणती विधाने योग्य आहेत ? (a) राष्ट्रपती विधेयकाला त्यांची संमती राखून ठेवू शकतात. (b) राज्यपाल त्यांना योग्य/उचित वाटेल असे विधेयक राष्ट्रपतींच्या विचारार्थ राखीव ठेवू शकतात. (c) राष्ट्रपती संसदेकडे पुनर्विचारार्थ विधेयक दोन्ही सभागृहांना संदेशासह पाठवू शकतात.उत्तर: (4) — (a), (b), (c)
80. Q80पुढील विधानांमधून आंतरराज्यीय परिषदांसंबंधी योग्य विधाने शोधा : (a) याचा उल्लेख अनुच्छेद क्रमांक 263 मध्ये आहे. (b) याची स्थापना करण्याचा राष्ट्रपतींना अधिकार आहे. (c) भारताच्या राष्ट्रपतींनी या अधिकाराचा आजवर वापर केलेला नाही आणि अनुच्छेद क्रमांक 263 अंतर्गत आजवर कोणतीही आंतरराज्य परिषद स्थापन केलेली नाही.उत्तर: (2) — (a), (b)
81. Q81खालीलपैकी योग्य विधान/ने कोणती आहेत ? (a) के.सी. व्हीअर यांच्या मते, भारतीय संघराज्य हे 'अर्ध-संघराज्य' आहे. (b) मोरिस जोन्स यांच्या मते, भारतीय संघराज्य हे 'सौदेबाजी संघराज्य' आहे. (c) सी.एफ. स्ट्राँग यांच्या मते, भारतीय संघराज्य हे 'कमी संघराज्य' आहे. (d) ग्रॅनव्हिल ऑस्टीन यांच्या मते, भारतीय संघराज्य हे 'सहकार्याचे संघराज्य' आहे.उत्तर: (4) — (a), (b), (c) आणि (d)
82. Q82संसदेच्या साध्या बहुमताद्वारे खालील प्रकारच्या घटनादुरुस्त्या करता येतात. योग्य विधान/ने निवडा. (a) नवीन घटकराज्यांची निर्मिती करणे. (b) राष्ट्रपतींच्या वेतन व भत्त्याबाबत दुरुस्ती करणे. (c) राज्याच्या धोरणाच्या मार्गदर्शक तत्वामध्ये दुरुस्ती करणे. (d) मतदार संघांचे परिसीमन करणे.उत्तर: (3) — (a), (b) आणि (d)
83. Q83भारतीय संविधानातील खालीलपैकी कोणते कलम भारताच्या नियंत्रक आणि महालेखापरिक्षकाचे (CAG) स्वतंत्र पद स्थापित करते ?उत्तर: (3) — कलम 148
84. Q84परदेशातील भारतीय नागरीकांना दुहेरी नागरिकत्व देण्याची तरतूद फक्त काही विशिष्ट देशांमध्ये असलेल्यांनाच लागू होते. ते देश आहेत : (a) फिनलॅण्ड (b) इस्त्रायल (c) रिपब्लिक ऑफ सायप्रस (d) पोर्तुगालउत्तर: (4) — वरीलपैकी सर्व
85. Q85भारतीय राज्यघटनेतील खालील कलमे आणि संबंधित विषय यांच्या योग्य जोड्या जुळवा. विषय (a) गाऱ्हाण्यांच्या निवारणासाठी केलेल्या अभिवेदनामध्ये वापरावयाची भाषा (b) प्राथमिक स्तरावर मातृभाषेतून शिक्षणाच्या सोयी (c) भाषिक अल्पसंख्यांक समाजांकरिता विशेष अधिकारी (d) हिन्दी भाषेच्या विकासासाठी निर्देश कलम (i) 350 क (ii) 351 (iii) 350 (iv) 350 खउत्तर: (4) — (a)-(iii), (b)-(i), (c)-(iv), (d)-(ii)
86. Q86चाबहार बंदराच्या संदर्भात योग्य विधान/ने ओळखा : (a) इराणमधील चाबहार बंदरामुळे भारताला पाकिस्तानला वगळून थेट अफगाणिस्तानपर्यंत पोहोचण्याचा मार्ग उपलब्ध होतो. (b) चाबहार बंदर हे चीनने पाकिस्तानमध्ये विकसित केलेल्या कराची बंदराला धोरणात्मक तोल (Strategic counterweight) देणारे ठरते. (c) चाबहार बंदराच्या संचालन आणि विकासासाठी स्थापन करण्यात आलेली विशेष उद्देशीय संस्था (Special purpose vehicle) म्हणजे इंडिया पोर्ट्स ग्लोबल लिमिटेड आहे. (d) 2026-27 च्या अर्थसंकल्पात चाबहार बंदरासाठी कोणत्याही निधीची तरतूद करण्यात आलेली नाही. वरीलपैकी कोणते विधाने योग्य आहेत ?उत्तर: (3) — (a), (c) आणि (d)
87. Q87खालीलपैकी कोण चिलीचे 38 वे राष्ट्राध्यक्ष बनले आहेत ?उत्तर: (3) — जोस अँटोनियो कास्ट रिस्ट
88. Q88प्रधानमंत्री धन-धान्य कृषी योजने बाबत खालीलपैकी योग्य कथने ओळखा : (a) केंद्रीय मंत्रिमंडळाने प्रधानमंत्री धन-धान्य योजनेला मंजूरी 16 जुलै 2025 रोजी दिली. (b) योजनेमध्ये निम्न उत्पादकता, निम्न पीक सघनता, निम्न ऋण वितरण हे 100 जिल्ह्यांच्या निवडीचे आधार आहे. (c) योजनेचे संचालन चतुर्स्तरीय कार्यान्वयन संरचनेच्या माध्यमातून केले जाईल.उत्तर: (1) — फक्त (a), (b)
89. Q89जोड्या लावा : (नोबेल पुरस्कार, 2025) 'अ' (a) इलेक्ट्रीक सर्किटमध्ये मॅक्रोस्कोपिक क्वांटम मेकॅनिकल टनेलींग आणि एनर्जी क्वांटायझेशनचा शोध (b) धातू-सेंद्रिय फ्रेमवर्क म्हणून विकास (c) परिधीय रोगप्रतिकारक सहनशीलतेशी संबंधित शोध (d) व्हेनेझुएलाच्या लोकांसाठी लोकशाही हक्कांचा प्रचार 'ब' (i) मारिया कॅरिना माचाडो (ii) फ्रेड रॅम्सडेल (iii) रिचर्ड रॉबसन (iv) जॉन क्लार्कउत्तर: (2) — (a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(ii), (d)-(i)
90. Q90खालीलपैकी योग्य व अयोग्य कथन/ने ओळखा : (a) 31वी राष्ट्रीय बाल विज्ञान कांग्रेस (NCSC) 3 ते 6 जानेवारी, 2026 दरम्यान भोपाळ, मध्यप्रदेश येथे आयोजित करण्यात आली होती. (b) 31वी राष्ट्रीय बाल विज्ञान कांग्रेस (NCSC) ही 'आरोग्य आणि कल्याणासाठी परिसंस्था समजून घेणे' या संकल्पनेवर आयोजित करण्यात आली होती.उत्तर: (2) — (b) योग्य, (a) अयोग्य
91. Q91गोव्याच्या मुख्यमंत्र्यांनी प्रस्तावित केलेला तिसरा नवा जिल्हा पुढीलपैकी कोणता आहे ?उत्तर: (1) — कुशावती
92. Q92भारताचा आर्थिक अहवाल 2025-26 नुसार : (a) भारतातील स्थलांतरित ज्या देशांना प्राधान्य देतात त्या देशांमध्ये स्थलांतर नियंत्रणात वाढ झाल्यास परदेशातून येणाऱ्या रकमेच्या (remittances) वाढीचा वेग कमी होऊ शकतो. (b) जागतिक व्यापारावर भूराजकीय (geopolitical) संरेखन आणि आर्थिक राज्यकारभाराचा (Economic state craft) प्रभाव वाढत आहे. (c) जागतिक स्तरावरील व्यापार धोरण संरक्षणवादी (protectionist)आणि प्रतिक्रियात्मक (retaliatory) शुल्कांद्वारे प्रभावित होत आहे. (d) भूराजकीय आर्थिक (geoeconomic) घटक आता द्विपक्षीय व्यापाराच्या महत्त्वाचा नमुन्यांच्या घडणीत निर्णायक ठरत आहेत. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने योग्य आहेत ?उत्तर: (4) — (a), (b), (c) आणि (d)
93. Q93श्री. सुरेश कलमाडी यांनी कोणत्या काळात 'आशियाई अ‍ॅथलेटिक्स संघटनेचे' अध्यक्षपद भूषविले ?उत्तर: (4) — 2000 ते 2013
94. Q94विज्ञान आणि तंत्रज्ञान आधारित उपायांद्वारे लैंगिक समानता वाढवण्यासाठी आणि महिलांचे सक्षमीकरण साधण्यासाठी पुढीलपैकी कोणत्या राज्यामध्ये महिला तंत्रज्ञान केंद्र (WTPs) स्थापन करण्यात आले आहेत ? (a) गुजरात (b) तामीळनाडू (c) सिक्कीम (d) महाराष्ट्र (e) उत्तर प्रदेशउत्तर: (4) — वरीलपैकी सर्व
95. Q95ब्राझिलच्या ब्रिक्स चेयरशिप, 2025 च्या प्रमुख प्राधान्यांमध्ये पुढील बाबींचा समावेश आहे : (a) जागतिक आरोग्य सहकार्य (b) हवामान बदल (c) महिला मुक्तीला प्रोत्साहन (d) बहुस्तरीय व्यवस्थेत सुधारणा (e) व्यापार, गुंतवणूक व वित्तउत्तर: (3) — फक्त (a), (b), (e)
96. Q96खालीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहेत ? (a) राष्ट्रीय संस्थात्मक क्रमवारी आराखडा (NIRF) देशभरातील शैक्षणिक संस्थांना क्रमवारी देण्यासाठी एक पद्धतशीर प्रणाली प्रदान करतो. (b) राष्ट्रीय संस्थात्मक क्रमवारी आराखडा (NIRF) ची सुरुवात 2020 साली करण्यात आली. (c) ही क्रमवारी पाच निकषांच्या आधारे निश्चित केली जाते. (d) सस्टेनेबल डेव्हलपमेंट गोल्स (SDGs) या श्रेणीमध्ये इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी मद्रास प्रथम क्रमांकावर आहे.उत्तर: (4) — (a), (c) आणि (d)
97. Q97नवी दिल्ली येथे आयोजित 'वर्ल्ड पॅरा अ‍ॅथलेटिक्स ग्रँन्ड प्रिक्स 2026' मध्ये भारताने किती सुवर्ण, रौप्य आणि कास्य पदके जिंकली ?उत्तर: (2) — सुवर्ण - 75, रौप्य - 69, कास्य - 64
98. Q98भारतातील अभिजात भाषांचा त्यांना मिळालेल्या मान्यतेनुसार योग्य क्रम लावा : (a) तेलगू (b) संस्कृत (c) पाली (d) ओडिया (e) तामीळउत्तर: (4) — (e), (b), (a), (d), (c)
99. Q997 व्या वेतन आयोगाची मुदत 1 जानेवारी 2026 रोजी संपण्यापूर्वीच आपला आठवा राज्य वेतन आयोग स्थापन करणारे पहिले भारतीय राज्य कोणते ठरले आहे ?उत्तर: (4) — आसाम
100. Q100खालीलपैकी कोणते/ती विधान/ने योग्य आहेत ? (a) जागतिक बहुआयामी दारिद्र्य निर्देशांक अहवाल जागतिक बँकेद्वारे प्रकाशित केला जातो. (b) 2025 चा अहवाल दारिद्र्य आणि हवामान बदल यांमधील संबंधावर केंद्रित आहे. (c) 2025 च्या अहवालात चार प्रमुख हवामान संबंधित धोके-अतितापमान (High heat), दुष्काळ (drought), पूर (flood) आणि वायुप्रदूषण (Air pollution) यांचा अभ्यास करण्यात आला आहे. (d) या अहवालानुसार दक्षिण आशियामधील दारिद्र्य मोठ्या प्रमाणात वाढले आहे.उत्तर: (4) — (b) आणि (c)