Literature-Telugu — UPSC Mains Optional PYQ (2023–2025)

(a) ఆంధ్రము, తెలుగు, తెనుగు పద భేద ­ప్రయుక్తుల్లోని హేతువత్తత్వాన్ని వివరిచండి. [10M]

(b) రాయలసీమ మండలంలోని ప్రకృతి-కృతులను గురించి రాయండి. [10M]

(c) జాతీయులు, పలుకుబడులు, సుడవారాలు ఆధారంగా ఎదురయ్యే సమస్యలను వివరించండి. [10M]

(d) ప్రాథమిక పదకల్పనలో ఎదురయ్యే సమస్యలను చర్చించండి. [10M]

(e) తెలుగు భాష ఆధునీకరణలో T.V. ల పాత్రను వివరించండి. [10M]

(a) పద్యము (a) – మొదటి పద్యఖండిక (Telugu excerpt) ను వ్యాఖ్యానించండి. [10M]

(b) పద్యము (b) – రెండో పద్యఖండిక (Telugu excerpt) ను వ్యాఖ్యానించండి. [10M]

(c) పద్యము (c) – మూడో పద్యఖండిక (Telugu excerpt) ను వ్యాఖ్యానించండి. [10M]

(d) పద్యము (d) – నాలుగో పద్యఖండిక (Telugu excerpt) ను వ్యాఖ్యానించండి. [10M]

(e) పద్యము (e) – ఐదో పద్యఖండిక (Telugu excerpt) ను వ్యాఖ్యానించండి. [10M]

(a) తెలుగు భాషకు సంస్కృత భాషా ప్రభావాన్ని విశదపరచండి. [20M]

(b) వ్యాకరణంలో ఉపయోగించని ధాతు ప్రథమిక పదాలు, కర్తృ వాక్యాలు తెలుగు భాషకు సహజమవుతాయా? పరిశీలించండి. [20M]

(c) ఉత్తరాంధ్ర మాండలికాన్ని చర్చించండి. [10M]

(a) దుశ్యంత-చరిత్రములో చూపిన నన్నయ కవితా గుణాలను విశ్లేషించండి. [20M]

(b) శ్రీకృష్ణ రాయబారములో తిక్కన చూపిన రాజకీయ కోణాన్ని ఆధునిక రాజకీయశాస్త్రపు దృష్టితో వివరించండి. [20M]

(c) మొల్ల తన కవితా విధానాన్ని ఆధునిక పద్ధతుల్లో వివరించిన అంశాలను చర్చించండి. [10M]

(a) తెలుగు భాషలోని దక్షిణ మద్యమ లిపుల విశిష్టతను వివరించండి. [20M]

(b) తెలుగు వ్యాకరణిక భాషా పరిణామాన్ని ప్రాచీన సాహిత్య భాషతో పోల్చి నిరూపించండి. [20M]

(c) తెలుగు భాష ఆధునీకరణలో ప్రింట్, ఎలక్ట్రానిక్ మీడియా పాత్రను వివరించండి. [10M]

(a) ముప్పారెంశం ఆధారంగా ‘గుణనిధి’ కథలోని వాస్తవికతను విశ్లేషించండి. [20M]

(b) “కందమువారు, సామెతలందముగా” అనే వ్యాఖ్యను ప్రస్తావించి ముల్ల అభిప్రాయాన్ని తన కవితా మాధుర్యంతో సమీక్షించండి. [20M]

(c) సూగ్రీవ శాసనంలోని కథలోని ప్రధాన తత్త్వాన్ని వివరించండి. [10M]

(a) ‘తెలుగు భాష మధ్యయుగ భాషా వికాసానికి మెడక’ — నిరూపించండి. [20M]

(b) అనువాద పద్ధతులను గురించి రాయండి. [20M]

(c) తెలుగు భాష ఆధునీకరణలో భాషా ఉద్యమాల పాత్రను వివరించండి. [10M]

(a) ‘ఆంధ్ర నాయిక శతక’ంలోనూ వంపు-మైదానాన్ని చారిత్రక-సామాజిక కోణంలో విశదపరచండి. [20M]

(b) సూగతాలునిల కావ్య చిత్రంలో సూరసన చూపిన నర్మసాను వివరించండి. [20M]

(c) దుశ్యంతునికి శకుంతలకు మధ్య జరిగిన సంభాషణ విశేషాన్ని సమీక్షించండి. [10M]

(a) ‘స్వయ యత్నానికి నమూనాలు ప్రాధాన్యమైన సాహిత్యంలో కనిపిస్తాయి’ — చర్చించండి. [10M]

(b) శివతత్వంలోని శతిత్వాన్ని పరిశీలించి చర్చించండి. [10M]

(c) కీర్తనలు, వాడులోని తెలుగుస్థితిని అతని జీవితంతో వివరించండి. [10M]

(d) అయ్య, మన్య భాషకళాశక్తిని వివరించండి. [10M]

(e) మీ కవిత్వాన్ని గురించి రాయండి. [10M]

(a) ఖండిక (a) – తొలి కవితా అంతర్బాహ్యతను విశ్లేషించండి. (Telugu excerpt) [10M]

(b) ఖండిక (b) – రెండో కవితలోని వృత్త వైశిష్ట్యాన్ని వివరించండి. (Telugu excerpt) [10M]

(c) ఖండిక (c) – సామాజికకావ్య అంశాన్ని విశ్లేషించండి. (Telugu excerpt) [10M]

(d) ఖండిక (d) – అనుభూతి ఆంతర్యాన్ని వివరించండి. (Telugu excerpt) [10M]

(e) ఖండిక (e) – భావరసాలను విశదపరచండి. (Telugu excerpt) [10M]

(a) ఆత్మకథ రచనా శైలిలో బండారు గురించి రాయండి. [20M]

(b) దక్షిణాది యుగ సాహిత్య విశిష్టతను వివరించండి. [20M]

(c) గజ్జా కథాంశాలలో ఉన్న అభ్యుదయ దృక్పథాన్ని సమీక్షించండి. [10M]

(a) ఆదికవికందుకవకు “గురజడయే అద్భుత జాడ” అన్న ప్రశంసను ఆధారితంగా నిరూపించండి. [20M]

(b) ‘అంద్రప్రస్థె’లో వ్యక్తమైన కవితా వ్యక్తిత్వాన్ని విశ్లేషించండి. [20M]

(c) జాహ్నవ గద్యాల్లో కలిగిన మార్పులలో స్పష్టించబడిన ప్రథాన, వ్యతిరేకాలను వివరించండి. [10M]

(a) క్రియాత్మక సాహిత్యాన్ని గురించి రాయండి. [20M]

(b) ‘జానపద వీరగాథ’ — లక్షణాలను పేర్కొని, తెలుగులోని వీరగాథలను వివరించండి. [20M]

(c) భారతదేశానికి నూత్న ప్రయోజనం కలిగించిన సామాజిక-చారిత్రక అంశాలను వివరించండి. [10M]

(a) శ్రీ శ్రీ అధ్యయన రచనలను ఆధునిక కవితా ప్రతీకలుగా వినియోగించిన విధానాన్ని విశ్లేషించండి. [20M]

(b) ‘భారత దేశాలు’ లోని శ్రీ మునసిపత్రాన్ని నాటి సామాజిక స్థితిగతుల ఆధారంగా వివరించండి. [20M]

(c) కమ్యూనర్ సంఘం కాలంలోని సి. నారే రాజు శిల్పాన్ని సమీక్షించండి. [10M]

(a) అమ్మయ్య మాల్యాలిక కార్యాల్లోని విజయం విశదపరచండి. [20M]

(b) ఎప్పుడు వరి ఒక సాహిత్యస్ఫూర్తి యుగముగా అవతరిస్తు­ందో? చర్చించండి. [20M]

(c) ఈనాటి కాలంలో కథాంశ వ్యాప్తికి గల కారణాలను వివరించండి. [10M]

(a) ‘Allajaevi’ – Analyse the novel from the perspective of humanism. [20M]

(b) In the play ‘N.G.O.’ discuss the necessities of middle-class life as portrayed by Atreya. [20M]

(c) Explain the philosophical concept of Atreya’s influence in ‘Krishna Paksham’. [10M]

(a) In the following verse, discuss the uniqueness of literary expression and the beauty of diction: "పరిచయ పూరా భావ లేమియ మర్కునావు! యా ప్రజ్ఞ శ్రీ పరివర్ధనము నేననుము ముక్కవర కదూరా సా శ్రీరంగ పురంబు జనసంబు జన్మ భ్రాత్మ యు బులత్ర శ్రీ పరివర్ధనము శక్తు ఱనులకుపాండవంచ కదన్ శతమై." [10M]

(b) In the following verse, explain the figures of speech and the special craftsmanship employed: "మోలిమి ముంచి గొడె సమసిమంగ జాలిని యమ్మని తెక్క, వా హృళి చెమని చెమ్ము చతురాణ్ని నడురగ ని నొప్ప దేడ్గా వాళకే నగి కమ్ముల నియాసియొనరని, మదనముగూడు, వి ద్యాలియ, వాణీ శ్రమములర్ద్ధములన్ సరసతనము మాకతడు." [10M]

(c) Explain how the following verse brings out the concealed, forceful and suggestive meanings: "ఏ నిర్వెలంటి నా తలవ; దించున నుప్పు రాజ దమ్ములను గా సూతాలము చూచి మన కర్యము మన సహచత్మము జేడం గా నొసముగి సేనిక తగన గురుడ రద్ధము లోడి సంవిమి కైన తెలగనునన పలునందెద్దును చెయుడు నెయు లేఖెడన్." [10M]

(d) How far does the poet successfully mirror the emotional core of an Indian poet’s heart in the following verse? "ఎచ్చిము వేరెకరము వండు మెరుల్గ ని నరీతము మీ రక్తలాటకి దిమ్మునా దేవునా నావశ్రమ మంపడి డెళ్ల దెచ్చె నువ్వతయున్ మరొదియు దేవర్కునలె నవ్యధూడ నీ దొత్తగనున్ బునిల్ హలువుదున్ రజమాడెద డిమ మగ్నగన్." [10M]

(e) Point out and discuss the Puranic elements present in the following verse: "వరదమించిత్ట శంకరున నెగ్గ దలము బహ్మగురు ని వర బాపినานุ తనయుల్లు గాను నృపుణి బోరుదున్ బిల్బు బాపుతెల్లలు لگి నందినావు తొలమిమ్జియున్ అజని మ్రూపంబులొనియు, సోమకుజమి జనమి విద్యలు దాతకమానావు బలమిత్యెత్తులనూ సుధాక్షతమున్ననూ వారి యందున సురలుకు మందునావు నిగిల నిదుట కార్యమున్ నిర్దయహుండు ననువ నీతి కార్యము వైరవఁ నిర్ధయింపవ ఎచ్చె ఎత్త ప్రకట, దాకిట్టబావ హారం దమిత ఇమ, క్రీడకులాండ్ర దేవ!" [10M]

(a) How has the poet brought out the essence of Sanatana Dharma through the narrative of Duṣyanta? [20M]

(b) Discuss, with special reference, the distinctive vision that ‘Sūgātri Śātakamu’ offers to Telugu literature. [20M]

(c) Explain the useful social message conveyed by Guṇa Siṁha Kavi through his work. [10M]

(a) How does the poet depict the village emotional life and the mother-centric sentiments in his vāggeyakāra-style compositions? [20M]

(b) Bring out the literary significance of the expression ‘Padyaratnā Rāmāyaṇam’ found in the Bālakāṇḍa of Muḷḷa Rāmāyaṇam. [20M]

(c) Point out the various aspects of Andhra cultural identity illustrated in Āndhrīya Śatakam. [10M]

(a) Critically examine how Pingali Sūdarā in Kālāpūrōdayamu depicts the plight of beautiful women subjected to servitude, keeping the narrative technique in view. [20M]

(b) Explain the treatment of devotional principles in Nade Raajakavi’s approach to the concept of ‘Desya’ as seen in Kṛṣṇarāya-nṛtyārṇavam. [20M]

(c) How does Vācaspati Śatakam serve as a model for later nāyaka-śatakams? Discuss. [10M]

(a) In the following verse, analyse how the poet portrays the wickedness of contemporary individuals: "చిదును పాలి తేకె యసునారము లంచు బాడి బలలం బిడికి వడుని కార్పుల వలము చెమ్ము కాచ్చు చెడ్డడు పరిచయుల అన్వెట్లు భక్తులు శఢమౌ నే చెడరు కవడయు లచ్చిరే రెలిసి చెప్పునాకుమనమ్య విరోడి !!" [10M]

(b) Explain the poet’s view on individuality as expressed in the following verse: "సాహూపుండ్రీ దరభాయిక రామాంజానకి తత్త్వగా ధా దారువళిచి దీ పరి సుమునోదామును మాద కొత్త భా శాప్ పురు మచిత్రాందర రసనా పాండవృత్తన్ వాండవల్ తేజ్ కర్ముగ నాండ్రె నొసరుల కందిత్తువన్ గాంచముకన్." [10M]

(c) Bringing out the historical background, discuss the emotional content of the following verse: "రజాతి చరిత్ర సుమస్తం పరస్పరా హారదోషగం రజాతి చరిత్ర సుమస్తం రిడకె ప్రభావా నిక్కం బేజత్తిరు प्रधानం పిఠపుచన సుహృదాకారం రజాతి చరిత్ర సుమస్తం రదితులు కాలుకు తియతడు." [10M]

(d) Comment on the statement ‘కావ్యసంపద అయితే కవాకాణికి చిదర ఉన్నా ఈ రెండు పంక్తుల లోనే ఉంది’ with reference to the given lines: "కొండవదము పాడు కొన్నభూమిట్లలో సైదమృపు చెరార తరజమ్ములు వేము." [10M]

(e) Analyse the poet’s use of imaginative affection and philosophical depth in the following verse: "అలరు పదలె చిక్కె లింగంత వేచ్చె విరిచేడె పులువన సరసను బాడే మరి యెక్క నలోఁడి మంతనంబాడే వేరెక్క సుము కాంత ప్రీడ బోగొట్టె కోదెన సోనల లోలాపాలుకు పూర్వాపూరానిక పొయసు ముందు నెయ్యపోడు గాకానటిస్ను పక్నయొడ వరుచ్చి బుక్కె నయొడను నడుసమయొడ వింతమేరుపునయొడను పాడసయొడ కొండగాను నయొడను" [10M]

(a) Prove the democratic character of the Telugu language. [10M]

(b) Trace the development of the concept of “Dhvani” (suggestive meaning) in Telugu on the basis of the classical source-texts. [10M]

(c) Discuss the impact of modernity on Telugu lyric poetry. [10M]

(d) Explain the reasons for the emergence of dialectal varieties in Telugu. [10M]

(e) Explain the need and importance of translations. [10M]

(a) “చంద పద్యములోన అష్టాంగ మహస్త్వ ప్రతాపను విశేషము చేయుమది : అధ్యయ ప్రశ్నానాడ తత్త్వే నోవెదసా దుక్కో ! బడిమి నిత్యను పలికితెసన విడవదియ యొక్కొ ! నడవులు వేయు తమ్మునికొని రంపాటి నోముల తోడు కడగ నోడులిమ్మి గాకేమ’ యనుమనున గందగొడయుండు.” [10M]

(b) “చంద పద్యములోని రసధారణిని, భావసౌందర్యాన్ని వ్యాఖ్యానించండి : పాండవ కర్డవల్ గలని పావని దినచూడలెమ్మి మై సందడి దుశ్చేష్ట నెమ్యాచరచెందేలును సేయి సావిటో కండ కళ్ళుబీయు వన్యకందరెడు మంగడవ్వ దిన నీ వాండేల్ సేల యా శిలయదద్రోసి యంతయిల్లి నెయ్యునన్.” [10M]

(c) “చంద పద్యములోని అలౌకిక విశేషాలను వివరించండి : కొటిమొదడు గుమ్మాడ గిరిధరశేషేరు ముద్ద సాగుచు స్వరదుల వాచుచున్యగ గళ్వలదారులయు జన్మద్రోయితో శిరములయు రాయుచు గవరవేశ్యు కుండద్రు బట్ట శ్రీకృత్యా గరములవారణ నవ్వేద జగమ్ముల తత్త్వి శశముల తోలుచు.” [10M]

(d) “చంద పద్యములోని సంవేదన వైపుల్యాన్ని వివరించండి : రచనకు శైలియందన సద్వర్త్తనగా దయలిం బెన భన ప్రణీతిక మాగద నెన్న దనిగమన నాకిది తూచిన యా శ్రద్ధవస నేదమున గూడును నందు భ్రువ యోగజ్ఞా శ్రుతశీల దేయునని విద్యావేదము తల్లి మే కోఁ దయొన.” [10M]

(e) “చంద పద్యములోని భక్తి న savour భక్తులలో ఏ కోణకు చె౦దిందో విశదీకరించండి : సీమానంతమూ మృత్యువతాంగ న తిలియగా, కొండన దీపున బ్లక్రమై కూర్యమున్న వంటున్నా, భామునడ్డ బలినీ దేవో యానా పరిశాస్త్రమయ నేవిల్లా రామునకెన్నా, రాముడెడ్డ అరుణమ్ముల తిలియగా, బల రాముడై సత్సంపాన విప్పిర్త్తయా, బుద్ధ దీప జడ్త్య యుపోందనా, కల్లిగ ఆవ్యమి సరరోహణమాయిన నేవనన్న విదమున, నీవు నన్ను కాబిడి కీర్తి వతను.” [10M]

(a) Explain the influence of other languages on Telugu. [20M]

(b) Describe the theory of imitation (Anukriti) and the related critical principles discussed in the treatise “Nanyaprakaranam”. [20M]

(c) Discuss the stylistic features used in political discourse in Telugu. [10M]

(a) శ్రీకృష్ణ రాయభారం కథను నేటి భారత విదేశీ రాయబారాలకు అనుసంధానించండి. [20M]

(b) నాగార్జున శైలిలో రాంజ్యోత్య జీవితంలోని ఒడిడుకలను సహజోద్భవమైన కీర్తిని పింగళిసార నెమ్మ మీరabbit కథాత్మకతలో విశదవర్ణించండి. [20M]

(c) ‘ఆంధ్ర నాయిక శతకం’ ఆధారంగా శ్రీ కాకుస్తాండ ‘శలభాన్ని’ vettiki వివరించండి. [10M]

(a) Establish the place of Telugu within the Dravidian family of languages. [20M]

(b) Write about the principal problems faced in translation. [20M]

(c) Explain the challenges involved in popularising the Telugu language. [10M]

(a) Explain the distinctive grammatical features of Telugu. [20M]

(b) Discuss linguistic and stylistic research carried out in Telugu and its relevance to modern studies. [20M]

(c) Explain the changes that have occurred in Telugu vocabulary from the ancient to the modern period. [10M]

(a) Give an account of the poetic style in Telugu prior to Nannaya. [10M]

(b) Explain the Shiva-centric poetic concept that emerged during the Prabandha period. [10M]

(c) Describe the portrayal of the lives of the Gopikas in the work “Ella Parani”. [10M]

(d) Write a note on Prabandha criticism. [10M]

(e) Explain the special characteristics of the Upadhyaya-kanta metre. [10M]

(a) తాను ప్రకృతిగా ప్రత్యక్షతేయంగా తాడాత్మ్యం చెంది రచన చేసిన కవి తాత్త్వికతను వివరిం చండి : పచ్చియయ్యెడ జన్నీ, బుక్కనయ్యెడ మదన మయ్యెడ జన్మ మామ నయ్యెడ, నేము నయ్యెడ వింతమెలు నయ్యెడ, అలత నయ్యెడ జగద్రూపు నయ్యెడ, పాట నయ్యెడ గుండగా నయ్యెడ, వసన మయ్యెడ నార్త్తియగ మయ్యెడ, ఎలలోపు మయ్యె, మెఱుపుల్లె గాని మాయ నయ్యెడ నేను మాయోనయ్యెడను. [10M]

(b) కవిశ్వరుడని నేటి ఆవేదన–వేదన ‘సావర్గ్య’వ్యాఖ్యను పరిశీలించండి : కావున – లోపము టున్నయ్యాల, కాలే ఆకలి, కాళ్ వెదన, దారిద్య్యాలు, దుర్గుణ్యాలు పదకడం టే, బహిష్కృతన్నడి బాటలు క్రీస్తూ పాటలైనా, నాలో కలసి నవ్వ పడిత్యము కాళ్ళ లోపము కలవాడనికి, జ్ఞానిక లోపము సావర్గ్యానికి సమన్యసంగ, సమర్థనంగ. [10M]

(c) చంద పద్యంలోని సామాజిక భావబాలత్రా దృఢ్యతను వివరించండి ? అన్యర్థవ్యాధిభార్యాభ్రాతృములో రడ్డో భూమి వంచాశాలలో బోగెలంటను, అచట శ్రీనాథ కాంక్ష క్రోధలయు మారకు మాతుల సందేభ్య జబులును, కొండ కొమ్ముల దీపిక నిఘ్న యియ్యన్యా, భ్రా భక్తల దీర్ఘధానాలు, ఉత్సేర్యాగ జనమోత్ఘన గిడ్డెంగొండకి, మొయ్య దోంగి కరుదారె యాగుదేవా నము, మునగ గగనాల దూలించు కొన్న చూలు, నద గగనగొండ లాటంబుతేన మాకు నమ్ము, ఒక్క సతులతన నంత కొండ నీ ఒక మమూలది అనుగూడ బొండెడు – [10M]

(d) చంద పద్యంలో తెలుగు ప్రజానీక వైవిద్యంలో పలుకుబడులను గురించి వివరించండి : దరపద్రత్తి మున్నీ లో శివిగయప్పగుఁ బోపియోగంగ యం దురువాక్యతృణము అల్లినారకులు మున్నీ శక్తిమూ మూరా, యదర్ గందడు మసీగంద వైవస్త్వముతో నాంగ్రజమాపొందాలి స్నేహభావిలినాది మేటే పల్లవి దొనుపడ మేను గంపింగజిందే. [10M]

(e) చంద పద్యంలోని శ్రమను వివరించండి : మొక్క భూభాగమిది, ముక్కేళాలంతరణయె యై నల్లంచు లకము నా నరనరున చూచే అనిమిమ్మడై. [10M]

(a) “Tikkanna is incomparable” – Elucidate Viswanatha Satyanarayana’s statement. [20M]

(b) Discuss the spontaneous poetic style found in Pothana’s Bhagavatam. [20M]

(c) Explain the social ideas reflected in the folk tale “Rama Jallillu”. [10M]

(a) Describe the linguistic usage in devotional (Keertana) poetry. [20M]

(b) Critically analyse the humour techniques proposed by Cheemakurthi Venkateswara. [20M]

(c) Write about the poetic experiments in modern Telugu poetry. [10M]

(a) Enumerate the characteristics of folk stories and explain their distinctiveness. [20M]

(b) Explain the technique of narration (Drik-katha) in modern prose literature. [20M]

(c) Write a note on the concept of modernity in dance. [10M]