Literature-Gujarati — UPSC Mains Optional PYQ (2023–2025)

(a) Give a concise introduction to the earliest phase of the origin of the Gujarati language. [10M]

(b) Explain the characteristic features of Padmanī Bhakti poetry and cite seven illustrative examples. [10M]

(c) Present a short account of any five works of the Jain poet Narsinh Poonj. [10M]

(d) Discuss the contribution of Keshavlal in the field of Navya-vachan criticism. [10M]

(e) Critically evaluate the literary contribution of B. K. Thakore as a storyteller. [10M]

(a) ગંદે દીસ ભાઇ, કર્મની ગતિ, એક ગુરુના અમે વિદ્યાર્થિ; એ થઇ ભેળો પૃથ્વિપતિ, મારા ધર્મા ખાવા નથી. [10M]

(b) હું તો જમ્યા દાનિલી પૂર્ણી, તે યાણા કરે ઉપકાર; પછા કાંપે કાંઈક્રમ નથી, એ તો કળા ચાંપે સુસાર. [10M]

(c) ગાઁ શીપે તે સાંભલે મનનો પોણૉ કીડ; એક વાર સો ભોલે જો જશ થી રાચેઠ. [10M]

(d) વિરગુ સૂલ તિત ભાગવત કાગળે કૂતલવ પેમી, વારસાના ગુણ વર્ગે અરસમે વ્યક્તિ વિશિષ્. [10M]

(e) શરી જતા પ્રિય રમ વિલાસી થઈ રહે જઈ અંત વિશોષથી. [10M]

(a) Give an account of the contribution of Dhvani theory to Gujarati linguistics. [20M]

(b) Provide a detailed introduction to the play ‘Khodiyu’ by Pandit Umashankar. [20M]

(c) Critically evaluate Kakasaheb Kalelkar’s travel literature. [10M]

(a) Sociological depiction in the novel ‘Apaneti’. [20M]

(b) Character-sketch of Sudhama in the narrative poem ‘Sudhama Charit’. [15M]

(c) Govardhanram’s cultural vision reflected in different parts of the novel ‘Saraswatichandra’. [15M]

(a) Assess the contribution of women creativity in the field of Gujarati poetry. [20M]

(b) Describe the literary career of Umashankar Joshi and Sundaram. [20M]

(c) Summarise the modernistic elements found in the poetry of Niranjan Bhagat and Gulam Mohammed Sheikh. [10M]

(a) Significance of the character Jadhavkala in the play ‘Rajni Parvat’. [20M]

(b) Problems reflected in the short story ‘Chandra Chandeltā’. [15M]

(c) Conflict in the epic poem ‘Atishay’. [15M]

(a) Discuss the various streams of medieval Bhakti poetry. [20M]

(b) Give an account of Suresh Joshi’s service to Gujarati literary criticism. [20M]

(c) Critically evaluate Chandravadan Mehta’s plays and novels. [10M]

(a) Evaluate the epic poem ‘Kalpsiddhi’ with special reference to its praise-poem on the Kuru dynasty. [20M]

(b) Write a note on the emotions of viraha (separation) and shṛṅgāra (erotic love) in ‘Vasantvilas’. [15M]

(c) Critically examine the autobiographical elements in ‘Mari Hinkal’. [15M]

(a) Introduce the five rasik compositions of the Mahākāvya ‘Bharateshwar Bahubali Rās’. [10M]

(b) Discuss the significance of poet Asait Thakar with reference to his works. [10M]

(c) Critically estimate Suresh Joshi’s novel ‘Nishabd Kal’. [10M]

(d) Give a brief introduction to the first issue of the magazine ‘Bhāvash ane Bījā’. [10M]

(e) Explain the folk narrative tradition that existed before and after Shāmlāji. [10M]

(a) મારા અને રાજનીતિ વચ્ચે આવનારું હું ક્ષમા કરતી નથી. [10M]

(b) સાયંસે સમૃદ્ધિ હોય છે, મુખ બરીએ ખુદ નાંખી, રાઇફૂ પરંપર કરે, પરબત વાગે જ માંડી. [10M]

(c) ખરી વાત કરું છું રજુ ! હવે મારાથી આ ભૂમ નથી સહાતી જીવ કાંઈ નાણું એમ થાય છે. [10M]

(d) હવે હું તારી ખોટો છી. [10M]

(e) સ્વરાજ તો આપણાં મનનું રાજ્ય છે, તેની જાતી સાથાગ્રહ, આતમબળ કે ધ્યાપણ છે. [10M]

(a) Clarify the basic difference between the two major prose forms—novel and short story—in Gujarati literature. [20M]

(b) Discuss in detail the various experiments carried out in Gujarati ghazal. [20M]

(c) Evaluate the contribution of Prabhudas Bhatt and Bhagwatikumar Sharma to the development of the personal essay. [10M]

(a) Depiction of contemporary India in ‘Dinkarswaraj’. [20M]

(b) Synthesis of history and imagination in the novel ‘Palaka Phoolā’. [15M]

(c) Critically discuss R.T. Pathak’s theoretical views in the treatise ‘Kavyani Shakti’. [15M]

(a) Assess the contribution of ‘Darpan’ and ‘Jati’ to the development of the Gujarati novel and drama. [20M]

(b) Evaluate the role of Jhaverchand Meghani, Harilal Barot and Hasu Yagnik in folklore research. [20M]

(c) Review the short stories of Sandesh Mavani and Kishore Jadav with reference to experiments in narrative technique. [10M]

(a) Introduce the folk-culture of Saurashtra as reflected in its oral literature. [20M]

(b) Critical appreciation of the poem ‘Bhaise Aapnā Dukhnu Ketlu Jor’. [15M]

(c) Explain the characteristic features of Suresh Joshi as an essayist with reference to the collection ‘Gnan Ganga’. [15M]

(a) Introduce the criticism of any five scholars who have made significant contribution in the field of stylistics. [20M]

(b) Explain the distinctive lyrical features in the songs of Rajendra Shah and Ramesh Parekh. [20M]

(c) Critically examine Premanand’s autobiographical work ‘Krupabala Mādevī’. [10M]

(a) “The poem ‘Manvini Bhalai’ is a novel in verse.” — Examine this statement critically. [20M]

(b) Evaluate ‘Afsalāo’ as an experimental play. [15M]

(c) Give an appreciative critical introduction to the poem ‘Navparinita Pāvā’. [15M]

(a) પ્રમાદહળ મુખ સ્વામી સારા એ વણ જોઈ સર્વ ભીંજે : [10M]

(b) ઊભાં ધાયા જલધારયે, મોજાં નવ પડ્યાં પાયે, પીળાંબર લીમ ભરાયે, જાતે ડિકમણો ઊભું સાયે રે. [10M]

(c) તું ક્ષત્રિયાણી મટી માલવશ થયો છે ને ક્ષત્રિયનો ધર્મ તને ક્યાથી સંભાળે ! [10M]

(d) ભલી ભળીભાત ભેં ખાધ, અક્ષર લાગ્યા તે ખોટ સિદ્ધાંતે નામે સમજમાં, બાંધ્યા રાખ્યા ખટકોટ. [10M]

(e) નખડા નખડાના હન્ત વિની સુંદર મુખનું વાન પુળ દસવું નથી એહું કરાવતાં પયપાન. [10M]

(a) મધ્યકાલીન કાવ્યશૈલીમાં ઉદ્ભવેલા ‘અપોગીત’ (Apogita) સ્વરૂપનું મૂલ્ય વિશ્લેષિત કરો. [20M]

(b) ‘રસસ્વરૂપ’ના ભાગ-ગણી પાત્રચિત્રો પરિચય કરાવો. [15M]

(c) ‘કાવ્યવિલાસ’ની કથાશૈલી તરીકે વિસ્તૃત તફસ્સો કરો. [15M]

(a) મદદાવ્ય અને શૃંગારકાવ્ય તરીકે ‘વસંતવિલાસ’ની સમીક્ષાત્મક ચર્ચા કરો. [20M]

(b) ‘રાણીની પથારી’ના કથાનક અને വസ്തુસંરચના પર વિશ્લેષણાત્મક નોંધ લખો. [15M]

(c) ચંદ્ર ચાંદવતાની વાર્તાના મુખ્ય કથાવસ્તુ અને પાત્રચિત્રો પરિચય કરાવો. [15M]

(a) ‘સહマ શરદ’માં સંકેત પ્રેમલ થતું ગદ્યકાવ્ય—તેની વિશલેષણાત્મક ઓળખ કરો. [20M]

(b) ‘માવી કડિલ’માં નામે ઉદભવતું ઉપસંહાર વ્યક્તિપાત્ર અને વિભિન્ન વ્યક્તિચિત્રોની વિશિષ્ટ નોંધ લખો. [15M]

(c) ‘પૂરાતીપ’ ગ્રંથમાં ‘વસંતવિજય’ તથા ‘અતિલાલ’ ખંડ કાવ્યોનું આલોચનાત્મક પરિચય કરાવો. [15M]

(a) હું કોકડી પ્રતિનિધિ નથી, માત્ર સમસ્ત ગુજરાતની છું. [10M]

(b) શીરમાં મોગરા અને શિરિણી અભુદ્ઘટ કપાળમાં સંલાય છે. [10M]

(c) ગાંઠિયા ધાણિયો કુંદરે પેરાપ્રીમાં પસ્તા ગામ પાડ્યુ છે. [10M]

(d) શબ્દ જો બોલી શકતા હોત તો કવિને જરૂર કહેત કે ‘કવિતા બનાવવાનું અમારે શું કામ?’ [10M]

(e) મનનો મોરસા ને મનની મનોની એજ સારી મનોની છે ! [10M]

(a) ‘પાંચળી പ്രભાત’ને કેન્દ્રમાં રાખી કાંતિલાલ મુણશીની સર્જનાત્મકતા પર પ્રકાશ પાડો. [20M]

(b) ‘ચંદિનાં કાતલ્યો’માં ભાવવ્યંગ્ય અને અતિલયક્તિની અવલોકન છટાઓ વિષે નોંધ લખો. [15M]

(c) ‘અશ્વલથા’ નાટકમાં નાટ્યરૂતિમાં પુરાકથાelementsનો ઉપયોગ વિશ્લેષિત કરો. [15M]

(a) ‘કાલની શક્તિ’માં પ્રસ્તુત રાતિ પાત્રોના વિશ્લેષણાત્મક પ્રતિભાવ પરિચય કરાવો. [20M]

(b) ‘જ્ઞાલિન્ડ’ની નિયમ સૂચનાઓમાં આવનારા શીર્ષક વિچار, મક્તિરાગ તથા સર્વજ્ઞાનાત્મક ગર્વ વિશે લેખન કરો. [15M]

(c) ‘હિન્દسرهાર’માં સત્ય, સ્વરાજ અને સુશાસન વિષયક ગાંધીજીના વિચારોનું વિશ્લેષણ કરો. [15M]

(a) ‘સૌરાષ્ટ્રની રસધાર’ ભાગ-૧માં વિકસિત નારીચિતિનો પરિચય કરાવો. [20M]

(b) ‘માણવણી ભવાઈ’માં પ્રણયકથા અને છાપણા દૃશ્યોના નિર્માણ અંગે ચર્ચા કરો. [15M]

(c) ‘સમધિઓ’માં ગ્રંથસંચય ‘છબિલેશ છું’ અને ‘શેષ’ કાવ્યનો આસ્વાદ કરાવો. [15M]

(a) Present a detailed introduction to the background that preceded the origin of the Gujarati language. [10M]

(b) Explain the linguistic features of the Charotar dialect, giving five illustrative examples. [10M]

(c) Introduce the rich Ram-katha tradition found in Jain literature with special reference to Tapasvi Sitaram Yogi. [10M]

(d) Evaluate how the feeling of existential experience is expressed in the poetry of Narsinh Mehta. [10M]

(e) Analyse the contribution of Balashankar Kantharia to the field of Gujarati ghazal. [10M]

(a) પીળાએ એવું લાગલ, જેવો જબ અશારી ભૂમ. [10M]

(b) વિશ્વના વિષેશે સામ કરી જર્જરીત, અન્ય અનંતવતી વાણીની પ્રસંગ ઉભારેશ. [10M]

(c) સુખી હું થવી કે ? દુઃખી હું થવી કો ? [10M]

(d) પ્રીત કરી સુખ પામવાં, ઉઠમયો ખેત દિરત પ્રીત ન કરશો કોઈ, પ્રીત રીત નિરિત. [10M]

(e) કવિતા કરવી દ્યો, વિચાર સપનામાં નહીં; પ્રભુ પ્રીતિના વેરામાં ફેરશાંથી માઈ, કવિતા તરંગ ગયું. [10M]

(a) Discuss, with suitable arguments, how the concept of Nirguṇa bhāva (formless devotion) emerges in Gujarati poetry. [20M]

(b) Write an analytical note on any two garba songs selected from Sundaram’s compositions. [20M]

(c) Bring out the contribution of Nabubhai Mashiyat to Gujarati theatre. [10M]

(a) ‘વસંતવિલાસ’ – જીવન ઉત્સાહનું કાવ્ય [20M]

(b) ‘ગઢદેશ’ માં ભાવનાની કથાકથા [15M]

(c) ‘રાઈનો પડઘો’ માં રાઈનું મનોભવન [15M]

(a) Compare the phonological system of the Gujarati language and discuss its distinctive features. [20M]

(b) Discuss in detail the literary contribution of Jhaverchand Meghani. [20M]

(c) Critically evaluate the short stories of Gvalabhai Jokhami. [10M]

(a) ‘મારી હોડીકામાં’ નવલકથામાં નર્મદનું બુદ્ધિજીવિત વ્યક્તિત્વ [20M]

(b) ‘અપોઇથી’ તત્કાલીન તર્જન-ભવેજનો ગૌરવગાથા [15M]

(c) ‘શબના શિર’ – પ્રજાસ્ بھટ્ટાની સ્મરણગાથા [15M]

(a) Write a critical note on the theatrical experiments of Rinu Modi. [20M]

(b) Illustrate how the Gandhian spirit is kept alive in the novels of Ramanlal V. Desai. [20M]

(c) Analyse the aesthetic sensibility that pervades the poetry of Bhikhambhai Mashiyar and Nalin Raval. [10M]

(a) ‘પૂણતાપ’ કથાસંગ્રહમાં કુટુંબી અને માનવભાવનું સાક્ષ્ય-વૈશ્વ [20M]

(b) ‘રસસલીકંદ – ૧’ પ્રવેશશા નિમિત્તે સાંસ્કૃતિક ચર્ચા [15M]

(c) ‘સુદામા ચરિત્ર’ માં કૃષ્ણ-સુદામાની સરખામણી [15M]

(a) Define the lyric form (pada) and explain its special features with examples. [10M]

(b) Give an illustrative account of the aesthetic charm found in Premanand’s akhyāna compositions. [10M]

(c) Bring out the narrative characteristics visible in works such as ‘Shamaladut’ and ‘Sihasan Battisi’. [10M]

(d) Present a concise evaluation of the novel ‘Diwalinī Dīpandī’ (Dipavlīnī) by Dakshesh. [10M]

(e) Point out the distinctive features of Suresh Joshi’s short stories. [10M]

(a) ‘સ્વપ્નને સમજણું હોય તો ભલીઁય સમજણ છે, કળિયુગના કાલસામાં કાં કરીયે ને મોંમાં તપાણે.’ [10M]

(b) મધ્યસ્થની અવસ્થા યેન હતી, પ્રસાંત ધીર-ધીર સરતી ગોદાવરી જેમ. [10M]

(c) ‘કાણાના પકડાર ભગવાન, તાનું મૂળ જડે તે માનવની આ દશા કરી !’ [10M]

(d) ‘સ્વરાજ તે આપણું મનનું રાજ્ય છે.’ [10M]

(e) પ્રભાતે મને પડકારતો એક વાર, સંધ્યાના તડકા એ વૃક્ષના પડ રંગાતા. [10M]

(a) After explaining the characteristics of the Ḍhuṇḍī short-story form, distinguish it from the novel. [20M]

(b) Critically examine the one-act plays of Jyoti Dalal. [20M]

(c) Show the special features of Dhiruben Patel’s novels. [10M]

(a) ‘ચોરોત્તરી રસધાર – ૧’ માં લોકસંસ્કૃતિ [20M]

(b) ‘ફળી’ કવ્યાસંગ્રહમાં રી શૈલના ભાવવિભ્ની નિર-નિવાળી મૂર્ત [15M]

(c) ‘જાણીતર’ માં નિખીલની લાક્ષણિકતાઓ [15M]

(a) Evaluate the contribution of Hasu Yadav to folk-literature research. [20M]

(b) Examine where and how the characteristics of rasa-form are found in ‘Devāchandrasāyuṁ’. [20M]

(c) ‘Aṅkā Mūḷā’ and ‘Vimā Jhūko’ – discuss the stylistic features of these two Bhavai compositions. [10M]

(a) ‘કાળજી શક્તિ’ ગ્રંથને આધારે વિશેષ રવિ. પાઠકની વિશેષતા [20M]

(b) ‘હિંદ સ્વરાજ એ આંદોલનને જાગૃતિ આપવા એક પ્રયાસ છે.’ – વિધાનને આધારે આજના સંદર્ભમાં તેની પ્રસ્તુતિ [15M]

(c) ‘માનવીની ભલાઇ’ – નવલકથામાં રેખાની ભૂમિ અને પેનિલૂમનું આવતરણ [15M]

(a) Assess the contribution of Hitesh Patel and Pravin Rathod to the field of personal essay (lalit nibandh). [20M]

(b) Provide an analytical introduction to any four critics who have made significant contributions to theoretical criticism. [20M]

(c) Explain clearly the distinctive features of ‘Lokavidyā’ as propounded by Kanubhai Jani and Jhaverchand Meghani. [10M]

(a) ‘તળાવની ભૂમણું’ – ઐતિહાસિક નવલકથા તરીકે મૂલ્યાંકન [20M]

(b) ‘અપરસ્પરી’ નાં કાવ્યમાં આધુનિક સુર [15M]

(c) ‘અશ્વથ્થામા’ નાટક – પ્રાચીન અને સંયત નાટ્યલિત ગુણસૃષ્ટિ [15M]