योग्य पर्याय निवडा. (a) त्रिनिदाद आणि टोबॅगोच्या डिओन लेंडोर यांचे जानेवारी 2022 मध्ये कार दुर्घटनेत निधन झाले. (b) लंडन ऑलीम्पीक, 2012 मध्ये डिओन लेंडोर यांनी कांस्यपदक मिळविले होते. (c) डिओन लेंडर हे बुद्धीबळपटु होते.
- (1)फक्त (a) बरोबर
- (2)(a) आणि (b) बरोबर
- (3)(a) आणि (c) बरोबर
- (4)तिन्हीं विधाने बरोबर आहेत
बरोबर उत्तर पर्याय (2) — विधाने (a) आणि (b) बरोबर आहेत. इथे तीनच विधाने छापली आहेत, (a) ते (c), चार नाहीत. विधान (a) बरोबर आहे : त्रिनिदाद आणि टोबॅगोच्या डिओन लेंडोर यांचे 10 जानेवारी 2022 रोजी अमेरिकेतील टेक्सासमधील मिलम काउंटीत झालेल्या कार अपघातात, वयाच्या एकोणतिसाव्या वर्षी निधन झाले; प्रशासनाच्या नोंदीनुसार त्यांचे वाहन रस्त्याची मधली रेषा ओलांडून समोरून येणाऱ्या दुसऱ्या गाडीवर आदळले. विधान (b) हेही बरोबर आहे : 2012 च्या लंडन ऑलिम्पिकमध्ये पुरुषांच्या 4 × 400 मीटर रिले शर्यतीत त्यांनी कांस्यपदक मिळवले. या तपशिलाची नेमकी नोंद ठेवण्यासारखी आहे, कारण रिले शर्यतींवर बहुधा त्याच तपशिलावरून प्रश्न विचारला जातो. त्रिनिदाद आणि टोबॅगोचा संघ अंतिम फेरीत 2 मिनिटे 59.40 सेकंद या राष्ट्रीय विक्रमी वेळेसह तिसरा आला; त्याच्यापुढे बहामास 2 मिनिटे 56.72 सेकंदांसह सुवर्णपदकाचा मानकरी ठरला आणि अमेरिका 2 मिनिटे 57.05 सेकंदांसह रौप्यपदकाची. त्रिनिदादच्या चौकडीत लालोंड गॉर्डन, जॅरिन सॉलोमन, अदे अलेन-फोर्ट आणि शेवटचा टप्पा धावणारे डिओन लेंडोर होते. इथे एक गैरसमज नेहमी निर्माण होतो, म्हणून तो स्पष्ट करणे आवश्यक आहे : हे पदक त्याच दिवशी शर्यतीत जिंकलेले पदक होते, पुढे कित्येक वर्षांनी फेरवाटपातून मिळालेले नव्हे. त्या अंतिम फेरीत पाचव्या स्थानावर आलेला रशियन संघ 2017 मधील नमुन्यांच्या फेरतपासणीनंतर त्याच्या दोन सदस्यांवर बंदी आल्याने अपात्र ठरला; पण रशिया मुळात पदकतालिकेत नव्हताच, त्यामुळे कोणतेही पदक जागा बदलून हलले नाही. विधान (c) खोटे आहे आणि संपूर्ण प्रश्न त्याच विधानावर फिरतो. डिओन लेंडोर हे बुद्धिबळपटू नव्हते तर धावपटू होते — 400 मीटर शर्यतीचे तज्ज्ञ, जे 2009 पासून निधनापर्यंत व्यावसायिक पातळीवर खेळत होते. लंडनच्या रिले कांस्यपदकापलीकडेही त्यांची कामगिरी मोठी आहे : 2014 मध्ये त्यांना 'द बोअरमन' हा अमेरिकी महाविद्यालयीन मैदानी क्रीडाप्रकारातील सर्वोच्च वैयक्तिक सन्मान मिळाला; 2015 च्या बीजिंग येथील जागतिक अजिंक्यपद स्पर्धेत 4 × 400 मीटर रिलेमध्ये त्यांनी रौप्यपदक मिळवले; 2016 व 2018 च्या जागतिक इनडोअर अजिंक्यपद स्पर्धांत कांस्यपदके मिळवली; 2019 च्या पॅन अमेरिकन स्पर्धेत रिले कांस्यपदक मिळवले; आणि 2012, 2016 व 2020 अशा तीन ऑलिम्पिक स्पर्धांत ते सहभागी झाले. एक मुद्रणविषयक नोंद : मराठी स्तंभात एकाच प्रश्नात हे आडनाव दोन प्रकारे छापले आहे — विधाने (a) व (b) मध्ये 'लेंडोर' आणि विधान (c) मध्ये 'लेंडर'. दोन्ही एकाच व्यक्तीची नावे आहेत आणि इथे छापल्याप्रमाणेच नोंदवली आहेत; लिप्यंतरातील हा फरक विधानांच्या अर्थावर परिणाम करत नाही. विधाने (a) व (b) बरोबर आणि विधान (c) चुकीचे असल्याने उत्तर पर्याय (2) आहे.
- (1)फक्त (a) बरोबर — हा पर्याय म्हणतो की केवळ विधान (a) बरोबर आहे, म्हणजे लंडन ऑलिम्पिकमधील कांस्यपदकाचे विधान (b) चुकीचे असल्याचा दावा तो करतो. ते विधान चुकीचे नाही. 2012 च्या लंडन ऑलिम्पिकमध्ये पुरुषांच्या 4 × 400 मीटर रिले शर्यतीत त्रिनिदाद आणि टोबॅगोचा संघ 2 मिनिटे 59.40 सेकंद या राष्ट्रीय विक्रमी वेळेसह तिसरा आला आणि डिओन लेंडोर त्या संघाचा शेवटचा टप्पा धावले होते. हा पर्याय निवडणाऱ्या उमेदवाराच्या मनात बहुधा एक अर्धवट आठवण असते — त्रिनिदादच्या रिले संघाचे पदक नंतर फेरतपासणीतून मिळाले असावे अशी. तसे नाही : त्या अंतिम फेरीतील रशियन संघ पाचव्या स्थानावर होता आणि 2017 मधील फेरतपासणीनंतर तो अपात्र ठरला असला तरी तो मुळात पदकतालिकेत नव्हता, म्हणून कोणतेही पदक हलले नाही. त्रिनिदादचे कांस्यपदक त्या दिवशी मैदानावरच जिंकलेले आहे.
- (3)(a) आणि (c) बरोबर — हा पर्याय विधाने (a) आणि (c) बरोबर मानतो, म्हणजे लेंडोर बुद्धिबळपटू होते हे विधान स्वीकारतो आणि ऑलिम्पिक पदकाचे विधान वगळतो — म्हणजे तो नेमका उलटा आहे. लेंडोर बुद्धिबळपटू नव्हते; ते 400 मीटर शर्यतीत विशेष प्रावीण्य असलेले धावपटू होते आणि 2009 पासून निधनापर्यंत व्यावसायिक पातळीवर खेळत होते. त्यांच्या कामगिरीची यादीही ते स्पष्ट करते : 2014 चा 'द बोअरमन' हा अमेरिकी महाविद्यालयीन मैदानी क्रीडाप्रकारातील सर्वोच्च वैयक्तिक सन्मान, 2015 च्या बीजिंग जागतिक अजिंक्यपद स्पर्धेतील रिले रौप्यपदक, 2016 व 2018 च्या जागतिक इनडोअर स्पर्धांतील कांस्यपदके, 2019 च्या पॅन अमेरिकन स्पर्धेतील रिले कांस्यपदक, आणि 2012, 2016 व 2020 अशा तीन ऑलिम्पिक स्पर्धांतील सहभाग. निधनवार्तेवरील प्रश्नात व्यक्तीचे क्षेत्र चुकवणे ही सर्वात मोठी चूक ठरते, कारण त्या एका चुकीवर संपूर्ण प्रश्नाचे उत्तर फिरते.
- (4)तिन्हीं विधाने बरोबर आहेत — हा पर्याय तिन्ही विधाने बरोबर मानतो आणि विधान (c) खोटे असल्यामुळे तो कोसळतो. या स्वरूपाच्या प्रश्नांत 'तिन्ही विधाने बरोबर' हा पर्याय एका ठरावीक सवयीसाठी ठेवलेला असतो : पहिली दोन विधाने पडताळून पाहिल्यावर तिसरे न तपासताच सर्वच बरोबर असल्याचे गृहीत धरणे. इथे मात्र तिसरे विधान इतर दोघांपेक्षा पूर्णपणे वेगळ्या प्रकारचे आहे — पहिली दोन घटना सांगतात आणि तिसरे व्यक्तीचे क्षेत्र सांगते — आणि नेमके तेच चुकीचे आहे. मराठी स्तंभातील मांडणीचा एक बारकावाही इथे नोंदवण्यासारखा आहे : विधान (b) मध्ये इंग्रजी स्तंभ 'He' असे सर्वनाम वापरतो तर मराठी स्तंभ पुन्हा नाव लिहितो, आणि विधान (c) मध्ये मराठीत तेच आडनाव 'लेंडर' असे वेगळ्या पद्धतीने लिप्यंतरित केले आहे. या दोन्ही गोष्टी छपाईच्या पातळीवरच्या असून विधानांच्या अर्थावर परिणाम करत नाहीत; तरीही तिन्ही विधाने एकाच व्यक्तीबद्दल आहेत हे वाचताना लक्षात ठेवावे लागते.
निधनवार्तेवर आधारलेला हा प्रश्न प्रत्यक्षात एका खेळाडूची ओळख तपासतो. डिओन लेंडोर हे त्रिनिदाद आणि टोबॅगो या कॅरिबियन देशाचे धावपटू असून त्यांचे क्षेत्र 400 मीटर शर्यत व 4 × 400 मीटर रिले हे होते. 10 जानेवारी 2022 रोजी अमेरिकेतील टेक्सासमधील मिलम काउंटीत झालेल्या कार अपघातात, वयाच्या एकोणतिसाव्या वर्षी त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या कारकिर्दीतील सर्वात परिचित कामगिरी म्हणजे 2012 च्या लंडन ऑलिम्पिकमधील पुरुषांच्या 4 × 400 मीटर रिलेतील कांस्यपदक : त्रिनिदाद आणि टोबॅगोचा संघ 2 मिनिटे 59.40 सेकंद या राष्ट्रीय विक्रमी वेळेसह तिसरा आला, बहामासने 2 मिनिटे 56.72 सेकंदांत सुवर्णपदक आणि अमेरिकेने 2 मिनिटे 57.05 सेकंदांत रौप्यपदक मिळवले; लालोंड गॉर्डन, जॅरिन सॉलोमन, अदे अलेन-फोर्ट आणि शेवटचा टप्पा धावणारे लेंडोर अशी ती चौकडी होती. हे पदक फेरवाटपातून मिळालेले नाही — त्या शर्यतीत पाचव्या स्थानावर असलेला रशियन संघ 2017 च्या फेरतपासणीनंतर अपात्र ठरला, पण तो पदकतालिकेत नसल्याने कोणतेही पदक हलले नाही. लेंडोर यांच्या इतर कामगिरीत 2014 चा 'द बोअरमन' सन्मान, 2015 च्या जागतिक अजिंक्यपद स्पर्धेतील रिले रौप्यपदक, 2016 व 2018 च्या जागतिक इनडोअर स्पर्धांतील कांस्यपदके, 2019 च्या पॅन अमेरिकन स्पर्धेतील रिले कांस्यपदक आणि 2012, 2016 व 2020 अशा तीन ऑलिम्पिक स्पर्धांतील सहभाग यांचा समावेश होतो.
क्रीडाक्षेत्रातील व्यक्तींवरचे प्रश्न एमपीएससीच्या चालू घडामोडींत नियमित येतात आणि निधनवार्तेच्या निमित्ताने विचारले जाणारे प्रश्न त्यांतील एक ठरलेला भाग आहे. अशा प्रश्नांची रचना बहुधा अशीच असते : व्यक्तीबद्दल दोन खरी विधाने आणि एक खोटे विधान, आणि खोटे विधान बहुधा त्या व्यक्तीचे क्षेत्रच बदलून टाकते. म्हणून तयारीचा भर व्यक्तीच्या कारकिर्दीच्या तपशिलांपेक्षा 'कोण कोणत्या क्षेत्रातले' या मूलभूत ओळखीवर असावा; क्षेत्र चुकले की उर्वरित तपशील कितीही माहीत असले तरी उत्तर चुकते. या प्रश्नात आणखी दोन गोष्टी शिकण्यासारख्या आहेत. पहिली — ऑलिम्पिक पदकांबद्दलचा एक सर्वसाधारण गैरसमज. उत्तेजक चाचण्यांच्या फेरतपासणीतून अनेक पदके पुढे फेरवाटपाने बदलली आहेत हे खरे, पण प्रत्येक जुन्या पदकामागे तशी कहाणी असतेच असे नाही; इथे रशियन संघ अपात्र ठरूनही तो पाचव्या स्थानावर असल्याने पदकतालिकेत काहीच बदल झाला नाही. दुसरी — मराठी स्तंभात परदेशी नावांचे लिप्यंतर एकाच प्रश्नातही बदलू शकते; इथे तेच आडनाव दोन प्रकारे छापले आहे. अशा वेळी नाव अक्षरशः जुळत नाही म्हणून ती वेगळी व्यक्ती आहे असे मानू नये.
- त्रिनिदाद आणि टोबॅगोचे 400 मीटर शर्यतीतील धावपटू डिओन लेंडोर यांचे 10 जानेवारी 2022 रोजी टेक्सासमधील मिलम काउंटीत झालेल्या कार अपघातात, वयाच्या एकोणतिसाव्या वर्षी निधन झाले; त्यांचे वाहन रस्त्याची मधली रेषा ओलांडून समोरून येणाऱ्या गाडीवर आदळले.
- 2012 च्या लंडन ऑलिम्पिकमध्ये पुरुषांच्या 4 × 400 मीटर रिलेत त्यांनी कांस्यपदक मिळवले; त्रिनिदादचा संघ 2 मिनिटे 59.40 सेकंद या राष्ट्रीय विक्रमी वेळेसह तिसरा आला — बहामास 2 मिनिटे 56.72 सेकंदांसह पहिला आणि अमेरिका 2 मिनिटे 57.05 सेकंदांसह दुसरी — आणि लालोंड गॉर्डन, जॅरिन सॉलोमन व अदे अलेन-फोर्ट यांच्यासह लेंडोर यांनी शेवटचा टप्पा धावला.
- हे कांस्यपदक त्याच दिवशी मैदानावर जिंकलेले होते, नंतरच्या फेरवाटपातून मिळालेले नव्हे : त्या अंतिम फेरीत पाचव्या स्थानावर असलेला रशियन संघ 2017 च्या नमुना-फेरतपासणीनंतर अपात्र ठरला, पण तो पदकतालिकेत नसल्याने कोणतेही पदक जागा बदलून हलले नाही.
- लेंडोर बुद्धिबळपटू नव्हते; त्यांची संपूर्ण कारकीर्द मैदानी क्रीडाप्रकारातील असून 2012, 2016 व 2020 अशा तीन ऑलिम्पिक स्पर्धांत ते सहभागी झाले होते.
- त्यांच्या इतर बहुमानांत 2014 चा 'द बोअरमन' हा अमेरिकी महाविद्यालयीन मैदानी क्रीडाप्रकारातील सर्वोच्च वैयक्तिक सन्मान, 2015 च्या बीजिंग जागतिक अजिंक्यपद स्पर्धेतील रिले रौप्यपदक, 2016 व 2018 च्या जागतिक इनडोअर स्पर्धांतील कांस्यपदके आणि 2019 च्या पॅन अमेरिकन स्पर्धेतील रिले कांस्यपदक यांचा समावेश होतो.
दोन बरोबर व एक चूक, म्हणून (a) आणि (b) स्वीकारणारी ओळ — पर्याय (2). कांस्यपदकाबद्दल एक गोष्ट मुद्दाम नोंदवण्याजोगी, कारण त्याबद्दल गैरसमज सर्रास आढळतो : ते पदक त्याच दिवशी, मैदानावरच जिंकलेले आहे आणि पुढे कित्येक वर्षांनी फेरवाटपातून मिळालेले नाही. त्या अंतिम शर्यतीतील रशियन संघ नंतर बाद ठरला — 2017 मधील नमुन्यांच्या फेरतपासणीनंतर त्याच्या दोन सदस्यांवर बंदी आल्यामुळे — पण रशिया पाचव्या क्रमांकावर, म्हणजे पदकांच्या बाहेरच होता, त्यामुळे व्यासपीठावरची एकही जागा बदलली नाही. लेंडोर यांची एकूण कामगिरी भरीव आहे : 2014 मधील 'द बोअरमन', म्हणजे अमेरिकी महाविद्यालयीन मैदानी खेळांतील सर्वोच्च वैयक्तिक सन्मान; 2015 च्या बीजिंग जागतिक स्पर्धेत रिलेचे रौप्य; 2016 व 2018 मधील जागतिक इनडोअर स्पर्धांतील कांस्यपदके; आणि 2019 च्या पॅन अमेरिकन क्रीडा स्पर्धेत रिलेचे कांस्य.
- निधनवार्तेवरील प्रश्नात व्यक्तीचे क्षेत्रच चुकवणे; इथे तिसरे विधान लेंडोर यांना बुद्धिबळपटू ठरवते आणि त्याच एका चुकीवर संपूर्ण प्रश्नाचे उत्तर फिरते
- जुने ऑलिम्पिक पदक म्हणजे फेरतपासणीतून मिळालेले फेरवाटप असे गृहीत धरणे; त्रिनिदादचे 2012 चे कांस्यपदक त्याच दिवशी जिंकलेले असून अपात्र ठरलेला रशियन संघ पाचव्या स्थानावर होता, म्हणून कोणतेही पदक हलले नाही
- पहिली दोन विधाने पडताळल्यावर तिसरे न तपासताच 'तिन्ही विधाने बरोबर' हा पर्याय निवडणे; या यादीत तिसरे विधान वेगळ्या प्रकारचे असून तेच निर्णायक आहे
- मराठी स्तंभातील लिप्यंतर बदलल्यामुळे ती वेगळी व्यक्ती असल्याचे मानणे; इथे एकाच प्रश्नात तेच आडनाव 'लेंडोर' व 'लेंडर' असे दोन प्रकारे छापले आहे
चालू घडामोडींतील क्रीडाविषयक प्रश्न एमपीएससी दोन प्रकारे विचारते : स्पर्धेचा विजेता कोण, आणि खेळाडूची ओळख काय. दुसऱ्या प्रकारात निधनवार्तेच्या निमित्ताने विचारले जाणारे प्रश्न ठळक असतात आणि त्यांची रचना बहुधा विधान-स्वरूपाची असते — दोन खरी विधाने आणि एक खोटे, आणि खोटे विधान बहुधा व्यक्तीचे क्षेत्रच बदलते. म्हणून तयारीसाठी वर्षभरातील महत्त्वाच्या निधनांची यादी करताना प्रत्येक नावासमोर केवळ तीन गोष्टी लिहाव्यात : क्षेत्र, देश किंवा राज्य, आणि सर्वाधिक ओळखीची कामगिरी. यादी लहान ठेवली तरच ती उजळता येते आणि परीक्षेत उपयोगी पडते. दुसरे, ऑलिम्पिक व जागतिक स्पर्धांतील पदकांबद्दलचे प्रश्न विचारले जातात तेव्हा पदकाचा प्रकार, स्पर्धेचे वर्ष आणि क्रीडाप्रकार या तिन्हींची सांगड लागते — केवळ 'पदक मिळाले' एवढी नोंद पुरत नाही. आणि तिसरे, परदेशी नावांच्या मराठी लिप्यंतरात फरक असू शकतो हे गृहीत धरून वाचावे.
या प्रश्नाशी थेट संबंधित मागील PYQ आढळला नाही.
- सराव प्रश्न — प्रत्यक्ष विचारलेला प्रश्न नाही
डिओन लेंडोर यांनी 2012 च्या लंडन ऑलिम्पिकमध्ये कोणत्या क्रीडाप्रकारात कांस्यपदक मिळवले ?
- (a)पुरुषांची 400 मीटर वैयक्तिक शर्यत
- (b)पुरुषांची 4 × 400 मीटर रिले
- (c)पुरुषांची 4 × 100 मीटर रिले
- (d)पुरुषांची 800 मीटर शर्यत
उत्तर(b) पुरुषांची 4 × 400 मीटर रिले. त्रिनिदाद आणि टोबॅगोचा संघ अंतिम फेरीत 2 मिनिटे 59.40 सेकंद या राष्ट्रीय विक्रमी वेळेसह तिसरा आला; बहामासने सुवर्ण आणि अमेरिकेने रौप्यपदक मिळवले. लालोंड गॉर्डन, जॅरिन सॉलोमन, अदे अलेन-फोर्ट आणि शेवटचा टप्पा धावणारे डिओन लेंडोर अशी ती चौकडी होती. लेंडोर 400 मीटर शर्यतीचे तज्ज्ञ धावपटू होते आणि 2012, 2016 व 2020 अशा तीन ऑलिम्पिक स्पर्धांत ते सहभागी झाले.
- सराव प्रश्न — प्रत्यक्ष विचारलेला प्रश्न नाही
2012 च्या लंडन ऑलिम्पिकमधील पुरुषांच्या 4 × 400 मीटर रिलेतील त्रिनिदाद आणि टोबॅगोच्या कांस्यपदकाबाबत खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे ?
- (a)ते पदक 2017 च्या फेरतपासणीनंतर फेरवाटपाने मिळाले
- (b)ते पदक शर्यतीच्या दिवशीच तिसरे स्थान मिळवून जिंकलेले होते
- (c)रशियन संघ अपात्र ठरल्याने त्रिनिदाद तिसऱ्या स्थानावर आला
- (d)ते पदक अमेरिकेच्या अपात्रतेमुळे मिळाले
उत्तर(b) ते पदक शर्यतीच्या दिवशीच तिसरे स्थान मिळवून जिंकलेले होते. त्रिनिदाद आणि टोबॅगोने अंतिम फेरीत 2 मिनिटे 59.40 सेकंद या राष्ट्रीय विक्रमी वेळेसह तिसरे स्थान मिळवले. त्या शर्यतीत पाचव्या स्थानावर असलेला रशियन संघ 2017 मधील नमुना-फेरतपासणीनंतर दोन सदस्यांवर बंदी आल्याने अपात्र ठरला हे खरे, पण तो मुळात पदकतालिकेत नसल्याने कोणतेही पदक जागा बदलून हलले नाही.