MPSC 2022 पूर्व परीक्षा पेपर-१ · प्रश्न 78 / 100

बरोबर उत्तर पर्याय (2) — मॅक्स व्हर्स्टापेन. 2022 ची सौदी अरेबिया ग्रँड प्रिक्स 27 मार्च 2022 रोजी जेद्दा कॉर्निश सर्किटवर झाली आणि ती त्या वर्षीच्या फॉर्म्युला वन हंगामाची दुसरी फेरी होती; तो हंगाम बावीस ग्रँड प्रिक्स शर्यतींचा होता. रेड बुल रेसिंगसाठी गाडी चालवणाऱ्या मॅक्स व्हर्स्टापेन यांनी ती शर्यत जिंकली; फेरारीच्या शार्ल लक्लेर यांनी दुसरे स्थान मिळवले आणि शर्यतीतील सर्वात वेगवान फेरीही त्यांचीच ठरली, ज्यासाठी अजिंक्यपद स्पर्धेतील एक जादा गुण मिळतो, तर तिसरे स्थान त्यांचे सहकारी कार्लोस सायन्स ज्युनियर यांना मिळाले. हा निकाल पुढचा हंगाम कसा जाणार याची सुरुवातीची चुणूक होता : व्हर्स्टापेन यांनी त्या वर्षीचे चालकांचे अजिंक्यपद सलग दुसऱ्यांदा जिंकले आणि ते त्यांनी जपान ग्रँड प्रिक्समध्ये निश्चित केले; रेड बुल रेसिंगने संघांचे अजिंक्यपद पटकावले — ते त्यांचे पाचवे आणि 2013 नंतरचे पहिले, ज्याने मर्सिडीजच्या दीर्घ मालिकेला खंड पडला. सर्किटबद्दलही एक शब्द, कारण त्यावर स्वतंत्र प्रश्न विचारला जातो. जेद्दा कॉर्निश सर्किट हा जेद्दा शहरातील तांबड्या समुद्राच्या किनारपट्टीवर आखलेला रस्त्यावरचा मार्ग असून तो या खेळातील सर्वात वेगवान रस्ता-मार्गांपैकी एक मानला जातो. सौदी अरेबिया ग्रँड प्रिक्स फॉर्म्युला वनच्या वार्षिक कार्यक्रमात 2021 मध्येच समाविष्ट झाली; पश्चिम आशियात या खेळाचा जो विस्तार होतो आहे त्याचाच तो भाग असून त्यात जुनी बहारीन ग्रँड प्रिक्स आणि हंगामाची सांगता करणारी अबुधाबी ग्रँड प्रिक्स यांचाही समावेश होतो. ऑगस्ट 2022 मध्ये महाराष्ट्रात घेतल्या गेलेल्या परीक्षेसाठी या शर्यतीवरचा प्रश्न म्हणजे उमेदवार चालू घडामोडींचा भाग म्हणून आंतरराष्ट्रीय क्रीडाक्षेत्राकडे लक्ष देतो का याची साधी चाचणी आहे, आणि तो अशा प्रकारात मोडतो जो जवळजवळ प्रत्येक पेपरात येतो — मागील वर्षभरातील मोठ्या आंतरराष्ट्रीय क्रीडास्पर्धेचा विजेता कोण. मराठी स्तंभात या स्पर्धेचे नाव 'सौदी अरेबिया ग्रँड प्रिक्स' असे छापले आहे तर इंग्रजी स्तंभात 'Saudi Arabian Grand Prix'; दोन्ही एकाच शर्यतीचा उल्लेख करतात. खूण करायचे उत्तर पर्याय (2) आहे.

• (1)चार्लस् लेक्लेर्क — तिन्ही चुकीच्या पर्यायांपैकी शार्ल लक्लेर हा सर्वात धोकादायक आहे, कारण जेद्दाच्या त्या शर्यतीत ते खरोखर मानाच्या तीनांत होते — व्हर्स्टापेन यांच्यामागे दुसरे आले आणि शर्यतीतील सर्वात वेगवान फेरीही त्यांचीच ठरली, ज्यासाठी तेव्हाच्या नियमांनुसार पहिल्या दहांत येणाऱ्या चालकाला अजिंक्यपद स्पर्धेतील एक जादा गुण मिळत असे. पण दुसरे स्थान म्हणजे विजय नव्हे, आणि 'अमुक शर्यत कोणी जिंकली' असे विचारणारा प्रश्न एकच नाव मागतो. क्रीडाविषयक चालू घडामोडींत हा गोंधळ सर्वाधिक वेळा होतो, कारण बातम्यांत विजेत्यासोबत दुसऱ्या व तिसऱ्या स्थानाची नावेही ठळकपणे येतात आणि काही आठवड्यांनी सर्वच नावे एकाच शर्यतीशी जोडलेली आठवतात, पण त्यांचा क्रम आठवत नाही. यावरचा उपाय म्हणजे नोंद ठेवताना विजेत्याचे नाव वेगळ्या स्तंभात लिहिणे आणि उर्वरित मानकऱ्यांची नावे शक्यतो त्याखाली, म्हणजे उजळणीच्या वेळी क्रम आपोआप दिसतो.
• (3)वॅलटेरी बॉटास — वॅलटेरी बॉटास हे 2022 च्या जेद्दा शर्यतीचे विजेते नव्हते, आणि हा पर्याय इथे आहे कारण त्या वर्षापेक्षा आधीच्या हंगामांमुळे उमेदवाराला ते नाव ओळखीचे वाटते. मर्सिडीज संघात लुईस हॅमिल्टन यांचे सहकारी म्हणून त्यांनी पाच हंगाम घालवले — त्या काळात संघाने एकामागून एक अजिंक्यपदे जिंकली — आणि 2021 च्या अखेरीस तो संघ सोडून ते 2022 साठी अल्फा रोमियोकडे गेले. संघ बदलण्याची हीच घटना या पर्यायाचे रहस्य उलगडते : 2022 मध्ये ते ज्या संघासाठी गाडी चालवत होते तो संघ शर्यती जिंकण्याच्या स्पर्धेत नव्हता. क्रीडाविषयक प्रश्नांत नाव आणि हंगाम यांची सांगड घालणे आवश्यक असते, कारण चालक बदलत नाहीत पण त्यांचे संघ बदलतात, आणि विजयाची शक्यता बहुधा संघावर अवलंबून असते.
• (4)लुईस हॅमिल्टन — सामान्य वाचकाला या खेळातील सर्वाधिक ओळखीचे नाव लुईस हॅमिल्टन यांचेच आहे, आणि नेमक्या त्याच कारणासाठी ते पर्यायांत ठेवले आहे. मात्र या प्रश्नाच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या मोजपट्ट्यांवर 2022 हा त्यांच्या कारकिर्दीतील सर्वात वाईट हंगाम ठरला : मर्सिडीजसाठी गाडी चालवताना त्या संपूर्ण हंगामात त्यांना एकही आघाडीचे स्थान मिळाले नाही आणि एकही ग्रँड प्रिक्स जिंकता आली नाही — 2007 मध्ये त्यांची फॉर्म्युला वनमधील कारकीर्द सुरू झाल्यापासून असे प्रथमच घडले. म्हणजे केवळ जेद्दाच नव्हे, तर त्या वर्षीची कोणतीही शर्यत त्यांनी जिंकलेली नाही. या पर्यायाचा धडा असा : आंतरराष्ट्रीय क्रीडाप्रश्नात सर्वाधिक प्रसिद्ध नाव निवडण्याचा मोह टाळावा आणि त्या विशिष्ट हंगामातील कामगिरी आठवावी, कारण प्रसिद्धी आणि त्या वर्षीची कामगिरी यांचा नेहमी संबंध नसतो.

फॉर्म्युला वन ही मोटार शर्यतींची जागतिक अजिंक्यपद स्पर्धा असून तिचा हंगाम वर्षभर विविध देशांत होणाऱ्या ग्रँड प्रिक्स शर्यतींनी बनतो; 2022 चा हंगाम बावीस शर्यतींचा होता. प्रत्येक शर्यतीत मिळणाऱ्या गुणांतून दोन अजिंक्यपदे ठरतात — चालकांचे आणि संघांचे. सौदी अरेबिया ग्रँड प्रिक्स ही स्पर्धा 2021 मध्ये या वार्षिक कार्यक्रमात समाविष्ट झाली आणि ती जेद्दा कॉर्निश सर्किटवर होते; तांबड्या समुद्राच्या किनारपट्टीवर आखलेला हा रस्त्यावरचा मार्ग या खेळातील सर्वात वेगवान रस्ता-मार्गांपैकी एक मानला जातो. पश्चिम आशियात फॉर्म्युला वनचा विस्तार होतो आहे त्याचाच हा भाग असून बहारीन ग्रँड प्रिक्स ही तिथली जुनी शर्यत आहे आणि अबुधाबी ग्रँड प्रिक्सने हंगामाची सांगता होते. 2022 च्या हंगामात 27 मार्च रोजी झालेली सौदी अरेबिया ग्रँड प्रिक्स दुसरी फेरी होती आणि ती रेड बुल रेसिंगच्या मॅक्स व्हर्स्टापेन यांनी जिंकली; फेरारीचे शार्ल लक्लेर दुसरे व त्यांचे सहकारी कार्लोस सायन्स ज्युनियर तिसरे आले. त्या हंगामाच्या शेवटी व्हर्स्टापेन यांनी सलग दुसऱ्यांदा चालकांचे अजिंक्यपद जिंकले — ते जपान ग्रँड प्रिक्समध्ये निश्चित झाले — आणि रेड बुल रेसिंगने संघांचे अजिंक्यपद जिंकले, जे त्यांचे पाचवे आणि 2013 नंतरचे पहिले होते. याच हंगामात लुईस हॅमिल्टन यांना 2007 नंतर प्रथमच एकही विजय व एकही आघाडीचे स्थान मिळाले नाही.

क्रीडाविषयक चालू घडामोडी हा एमपीएससीच्या पेपरातील ठरलेला भाग आहे आणि त्यात आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांचे विजेते नियमितपणे विचारले जातात — ऑलिम्पिक व आशियाई स्पर्धांतील पदके, क्रिकेट व बॅडमिंटनमधील अजिंक्यपदे, बुद्धिबळ, आणि फॉर्म्युला वनसारख्या स्पर्धाही. अशा प्रश्नांचे स्वरूप सरळ असते पण त्यांची तयारी वेगळी लागते, कारण उत्तर लक्षात ठेवण्यासाठी कोणतेही तर्कसूत्र नसते — केवळ नोंद असावी लागते. या प्रकारात यश मिळवण्याचा सर्वात कार्यक्षम मार्ग म्हणजे वर्षभरातील मोठ्या स्पर्धांची एक तक्तेवजा नोंद ठेवणे : स्पर्धेचे नाव, ठिकाण, तारीख किंवा महिना, विजेता, आणि भारताच्या दृष्टीने महत्त्वाची नोंद असल्यास ती. या प्रश्नात एक जादा सापळाही आहे : चारही पर्याय त्या हंगामातील प्रत्यक्ष चालकांचे आहेत आणि त्यांतील एक जण त्याच शर्यतीत दुसरा आला होता. म्हणून नोंद ठेवताना विजेता आणि उपविजेता वेगळे लिहिणे आवश्यक ठरते. आणखी एक व्यावहारिक मुद्दा — परदेशी नावांचे मराठी लिप्यंतर पेपरागणिक बदलते, म्हणून नाव अक्षरशः जुळत नसले तरी ओळखता येईल इतपत परिचय असावा.

• रेड बुल रेसिंगसाठी गाडी चालवणाऱ्या मॅक्स व्हर्स्टापेन यांनी 27 मार्च 2022 रोजी जेद्दा कॉर्निश सर्किटवर झालेली सौदी अरेबिया ग्रँड प्रिक्स जिंकली; ती बावीस शर्यतींच्या त्या हंगामातील दुसरी फेरी होती.
• फेरारीचे शार्ल लक्लेर या शर्यतीत दुसरे आले आणि शर्यतीतील सर्वात वेगवान फेरीही त्यांचीच ठरली, ज्यासाठी अजिंक्यपद स्पर्धेतील एक जादा गुण मिळाला; त्यांचे सहकारी कार्लोस सायन्स ज्युनियर तिसरे आले.
• व्हर्स्टापेन यांनी 2022 चे चालकांचे अजिंक्यपद सलग दुसऱ्यांदा जिंकले आणि ते जपान ग्रँड प्रिक्समध्ये निश्चित झाले; रेड बुल रेसिंगने त्या हंगामात संघांचे अजिंक्यपद जिंकले, जे त्यांचे पाचवे आणि 2013 नंतरचे पहिले होते.
• वॅलटेरी बॉटास यांनी मर्सिडीजमध्ये पाच हंगाम घालवल्यानंतर तो संघ सोडला आणि 2022 मध्ये ते अल्फा रोमियोसाठी गाडी चालवत होते, त्यामुळे या प्रश्नातील हंगामात ते शर्यत जिंकण्याच्या स्पर्धेत नव्हते.
• मर्सिडीजसाठी गाडी चालवणाऱ्या लुईस हॅमिल्टन यांना 2022 च्या संपूर्ण हंगामात एकही आघाडीचे स्थान व एकही ग्रँड प्रिक्स विजय मिळाला नाही — 2007 मध्ये त्यांची फॉर्म्युला वनमधील कारकीर्द सुरू झाल्यापासून असे प्रथमच घडले.

• शर्यतीत दुसरे किंवा तिसरे आलेल्या चालकाचे नाव विजेत्याचे म्हणून लक्षात ठेवणे; लक्लेर जेद्दात दुसरे आले आणि त्यांची फेरी सर्वात वेगवान ठरली, पण शर्यत व्हर्स्टापेन यांनी जिंकली
• खेळातील सर्वाधिक प्रसिद्ध नाव निवडण्याचा मोह; 2022 च्या संपूर्ण हंगामात लुईस हॅमिल्टन यांना एकही विजय मिळाला नाही
• चालक व संघ यांची सांगड जुन्या हंगामानुसार ठेवणे; बॉटास 2022 मध्ये मर्सिडीजमध्ये नव्हते आणि विजयाची शक्यता बहुधा संघावर अवलंबून असते
• परदेशी नावांच्या मराठी लिप्यंतरामुळे गोंधळणे; लिप्यंतर पेपरागणिक बदलते, म्हणून नावाचा उच्चार अक्षरशः जुळत नसला तरी ते ओळखता येईल इतपत परिचय असावा

आंतरराष्ट्रीय क्रीडास्पर्धांवरचे प्रश्न एमपीएससी दरवर्षी विचारते आणि त्यांचा साचा ठरलेला असतो : अमुक स्पर्धा कोणी जिंकली, ती कुठे झाली, किंवा भारताची कामगिरी काय राहिली. उत्तरासाठी तर्क उपयोगी पडत नाही, केवळ नोंद उपयोगी पडते — म्हणून तयारीचा भर नोंदपद्धतीवर असावा. वर्षभरातील स्पर्धांचा एक तक्ता ठेवावा : स्पर्धेचे नाव, ठिकाण, महिना, विजेता, उपविजेता, आणि भारताच्या दृष्टीने महत्त्वाची नोंद. उपविजेत्याचे नाव स्वतंत्र स्तंभात लिहिणे विशेष उपयोगी ठरते, कारण परीक्षक बहुधा उपविजेत्याचेच नाव भुलवणारा पर्याय म्हणून वापरतो — या प्रश्नात नेमके तेच केले आहे. दुसरे, ज्या खेळांत संघ व खेळाडू यांची जोडी बदलत राहते तिथे हंगामनिहाय नोंद ठेवावी. आणि तिसरे, महाराष्ट्रातील किंवा भारतीय खेळाडूंशी संबंधित नोंदी अधिक तपशिलात ठेवाव्यात, कारण त्यांवर अधिक खोलात जाऊन प्रश्न विचारला जातो.

या प्रश्नाशी थेट संबंधित मागील PYQ आढळला नाही.

• सराव प्रश्न — प्रत्यक्ष विचारलेला प्रश्न नाही

  2022 च्या सौदी अरेबिया ग्रँड प्रिक्स शर्यतीत दुसरे स्थान कोणी मिळवले आणि शर्यतीतील सर्वात वेगवान फेरी कोणाची ठरली ?

  • (a)कार्लोस सायन्स ज्युनियर
  • (b)शार्ल लक्लेर
  • (c)लुईस हॅमिल्टन
  • (d)वॅलटेरी बॉटास

  उत्तर(b) शार्ल लक्लेर. 27 मार्च 2022 रोजी जेद्दा कॉर्निश सर्किटवर झालेली ही शर्यत रेड बुल रेसिंगच्या मॅक्स व्हर्स्टापेन यांनी जिंकली; फेरारीचे शार्ल लक्लेर दुसरे आले आणि शर्यतीतील सर्वात वेगवान फेरीही त्यांचीच ठरली, ज्यासाठी अजिंक्यपद स्पर्धेतील एक जादा गुण मिळाला. त्यांचे सहकारी कार्लोस सायन्स ज्युनियर तिसरे आले. उपविजेत्याचे नाव विजेत्याचे म्हणून लक्षात राहणे ही या प्रकारच्या प्रश्नांतील सर्वात सामान्य चूक आहे.

• सराव प्रश्न — प्रत्यक्ष विचारलेला प्रश्न नाही

  सौदी अरेबिया ग्रँड प्रिक्स ही शर्यत कोणत्या सर्किटवर होते ?

  • (a)यास मरिना सर्किट
  • (b)जेद्दा कॉर्निश सर्किट
  • (c)बहारीन आंतरराष्ट्रीय सर्किट
  • (d)बुद्ध इंटरनॅशनल सर्किट

  उत्तर(b) जेद्दा कॉर्निश सर्किट. जेद्दा शहरातील तांबड्या समुद्राच्या किनारपट्टीवर आखलेला हा रस्त्यावरचा मार्ग असून तो या खेळातील सर्वात वेगवान रस्ता-मार्गांपैकी एक मानला जातो; सौदी अरेबिया ग्रँड प्रिक्स फॉर्म्युला वनच्या वार्षिक कार्यक्रमात 2021 मध्ये समाविष्ट झाली. यास मरिना हे अबुधाबीचे सर्किट आहे, बहारीन आंतरराष्ट्रीय सर्किटवर बहारीन ग्रँड प्रिक्स होते, आणि बुद्ध इंटरनॅशनल सर्किट भारतात आहे.