MPSC 2025 पूर्व परीक्षा प्रश्न 97: भारताच्या राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी 24 जानेवारी, 2024

MPSC 2025 पूर्व परीक्षा पेपर-१ · प्रश्न 97 / 100

महाराष्ट्र नागरी सेवा राजपत्रित संयुक्त (पूर्व) परीक्षा - २०२५, दिनांक ९ नोव्हेंबर, २०२५. आयोगाच्या स्वतःच्या प्रश्नपुस्तिकेतून (संच A) घेतलेला मजकूर; उत्तर आयोगाच्या अंतिम उत्तरतालिकेनुसार.

भारताच्या राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी 24 जानेवारी, 2024 रोजी कोणत्या ठिकाणी कौशल भवन या कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालयाच्या नवीन इमारतीचे उद्घाटन केले ?

(1)नवी दिल्ली
(2)हैद्राबाद
(3)बंगलूरू
(4)लखनौ

उत्तर

(1)

का

बरोबर उत्तर पर्याय (1) — नवी दिल्ली. राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालय व त्याच्याशी संलग्न संस्था — प्रशिक्षण महासंचालनालय, व्यावसायिक शिक्षण व प्रशिक्षणासाठीची राष्ट्रीय परिषद, आणि राष्ट्रीय कौशल्य विकास महामंडळ — यांना एकत्रित सामावून घेणाऱ्या कौशल भवन या नव्या इमारतीचे उद्घाटन 24 जानेवारी 2024 रोजी नवी दिल्ली येथे केले. या इमारतीची कोनशिला मार्च 2019 मध्ये बसवण्यात आली होती, आणि तिच्या पूर्णत्वाने मंत्रालयाला व संलग्न संस्थांना एक स्वतंत्र, त्यासाठीच बांधलेले मुख्यालय मिळाले. भेटीदरम्यान राष्ट्रपतींनी पीएम विश्वकर्मा, पीएम जनमन व प्रधानमंत्री कौशल्य विकास योजना (पीएमकेव्हीवाय) यांसारख्या कौशल्य उपक्रमांच्या लाभार्थ्यांनी उभारलेल्या प्रदर्शन स्टॉलनांही भेट दिली. संबंधित केंद्रीय मंत्रालयाचे मुख्यालय म्हणून नवी दिल्ली हेच कौशल भवनासाठी स्वाभाविक ठिकाण आहे, आणि तेथेच हे उद्घाटन झाले.

इतर पर्याय का चुकीचे आहेत

(2)हैद्राबाद — हैद्राबाद अनेक राष्ट्रीय कौशल्य व प्रशिक्षण संस्थांचे केंद्र आहे, पण कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालयाचे स्वतःचे मुख्यालय असलेली कौशल भवन ही इमारत केंद्रीय मंत्रालयांचे स्थान असलेल्या नवी दिल्ली येथे उद्घाटित झाली, हैद्राबादमध्ये नव्हे.
(3)बंगलूरू — बंगलूरू भारताच्या तंत्रज्ञान व कौशल्य परिसंस्थेचे एक मोठे केंद्र आहे, ज्यामुळे तो विश्वासार्ह वाटणारा पर्याय ठरतो, पण कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालयाचे स्वतःचे मुख्यालय, कौशल भवन, नवी दिल्ली येथे उद्घाटित झाले.
(4)लखनौ — लखनौने उत्तर प्रदेशच्या स्वतःच्या उपक्रमांचा भाग म्हणून कौशल्य व उद्योजकतेशी संबंधित कार्यक्रमांचे आयोजन केले आहे, पण कौशल भवन ही केंद्रीय मंत्रालयाची स्वतःची मुख्यालय इमारत नवी दिल्ली येथेच उद्घाटित झाली, जिथे मंत्रालय स्थित आहे.

संकल्पना

कौशल भवन ही कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालयाची, त्याच्याशी संलग्न संस्थांसह, नवी दिल्ली येथील स्वतंत्र मुख्यालय इमारत आहे. तिची कोनशिला मार्च 2019 मध्ये बसवण्यात आली आणि राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी 24 जानेवारी 2024 रोजी पूर्ण झालेल्या इमारतीचे औपचारिक उद्घाटन करून मंत्रालय, प्रशिक्षण महासंचालनालय, व्यावसायिक शिक्षण व प्रशिक्षणासाठीची राष्ट्रीय परिषद, आणि राष्ट्रीय कौशल्य विकास महामंडळ यांना एक समाईक, त्यासाठीच बांधलेले घर मिळवून दिले.

केंद्रीय मंत्रालयांच्या स्वतंत्र मुख्यालय इमारतींचे उद्घाटन हे MPSC आणि UPSC दोन्ही चालू घडामोडी म्हणून टिपतात, कारण ते संस्थात्मक टप्पे दर्शवतात आणि सहसा उपस्थित मान्यवर, तारीख व ठिकाण या तिन्हींसह एकत्रितपणे नोंदवले जातात — नेमके हेच तीन मुद्दे हा प्रश्न तपासतो. 2014 मध्ये स्थापन झालेले कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालय भारताच्या कौशल्य परिसंस्थेचे समन्वयन करते, ज्यात प्रधानमंत्री कौशल्य विकास योजनेसारख्या प्रमुख योजनांचा समावेश आहे, आणि मंत्रालयाला व त्याच्या संलग्न संस्थांना एकत्रित सामावणारे स्वतंत्र मुख्यालय ही 2019 च्या कोनशिलेपासूनची दीर्घकालीन संस्थात्मक गरज होती.

महत्त्वाचे मुद्दे

कौशल भवन ही कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालयाची मुख्यालय इमारत असून ती नवी दिल्ली येथे आहे.
राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी 24 जानेवारी 2024 रोजी तिचे उद्घाटन केले.
इमारतीची कोनशिला मार्च 2019 मध्ये बसवण्यात आली होती.
यात प्रशिक्षण महासंचालनालय, व्यावसायिक शिक्षण व प्रशिक्षणासाठीची राष्ट्रीय परिषद, आणि राष्ट्रीय कौशल्य विकास महामंडळ यांचाही समावेश होतो.
उद्घाटनादरम्यान राष्ट्रपतींनी पीएम विश्वकर्मा, पीएम जनमन व प्रधानमंत्री कौशल्य विकास योजना (पीएमकेव्हीवाय) या योजनांच्या लाभार्थ्यांच्या प्रदर्शन स्टॉलनांही भेट दिली.

कौशल भवन, नवी दिल्ली — कोनशिलेपासून उद्घाटनापर्यंत

मार्च 2019 — कोनशिला बसवली
24 जानेवारी 2024 — राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते उद्घाटन, नवी दिल्ली

कौशल भवन हे कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालयाचे स्वतःचे मुख्यालय आहे, नवी दिल्ली येथे.

पुढील अभ्यास

कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालय — 2014 मधील स्थापना आणि प्रधानमंत्री कौशल्य विकास योजनेसारख्या प्रमुख योजनाराष्ट्रीय कौशल्य विकास महामंडळ व कौशल्य पायाभूत सुविधांतील त्याची सार्वजनिक-खासगी भूमिकापीएम विश्वकर्मा व पीएम जनमन या कारागीर व विशेष असुरक्षित आदिवासी गटांसाठीच्या अलीकडील प्रमुख कल्याण योजनाअलीकडे उद्घाटन झालेल्या इतर केंद्रीय मंत्रालयांच्या मुख्यालय इमारती व संस्थात्मक सुविधा, चालू घडामोडी म्हणूनभारताची व्यावसायिक-प्रशिक्षण रचना — औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था (आयटीआय), व्यावसायिक शिक्षण व प्रशिक्षणासाठीची राष्ट्रीय परिषद, आणि व्यापक कौशल्य परिसंस्थेशी त्यांचा संबंध

नेहमीचे सापळे

कौशल्यसंबंधित उद्घाटन बंगलूरू किंवा हैद्राबादसारख्या तंत्रज्ञान वा औद्योगिक केंद्र शहरातच झाले असावे असे गृहीत धरणे, कौशल भवन हे विशेषतः केंद्रीय मंत्रालयाचे स्वतःचे मुख्यालय आहे व ते नवी दिल्ली येथे आहे हे न तपासता
कोनशिला बसवण्याची तारीख (मार्च 2019) आणि उद्घाटनाची तारीख (24 जानेवारी 2024) याच इमारतीसाठी एकच मानून गल्लत करणे
जानेवारी 2024 च्या आसपास घडलेला कोणताही कौशल्यसंबंधित कार्यक्रम एकच मानणे, प्रत्यक्षात हे विशिष्ट उद्घाटन एका विशिष्ट इमारतीशी, तारखेशी व शहराशी जोडलेले आहे

MPSC आणि UPSC दोन्ही नव्या शासकीय इमारतींच्या व संस्थात्मक सुविधांच्या उद्घाटनाची चाचणी कुठे-आणि-कोणी या चालू घडामोडी स्वरूपात घेतात, आणि चुकीचे पर्याय सहसा त्याच व्यापक विषयाशी खरा पण वेगळा संबंध असलेल्या इतर प्रमुख भारतीय शहरांचे असतात — इथे कौशल्य वा तंत्रज्ञान क्रियाकलापांसाठी ओळखली जाणारी शहरे, प्रत्यक्ष केंद्रीय मंत्रालयाचे मुख्यालय असलेल्या शहराऐवजी. बचाव म्हणजे अशा प्रत्येक उद्घाटनासाठीचे विशिष्ट शहर एक स्वतंत्र तथ्य म्हणून लक्षात ठेवणे, ते शहर विषयाला 'शोभते' का यावरून तर्क न करता.