MPSC 2025 पूर्व परीक्षा पेपर-१ · प्रश्न 96 / 100

बरोबर उत्तर पर्याय (1) — फक्त अ, ब, क. मारुती चितमपल्ली (1932–2021) हे महाराष्ट्र वनखात्यात अधिकारी होते आणि निवृत्तीनंतर मराठी निसर्गलेखनातील एक स्वतंत्र, ओळखता येण्याजोगा आवाज बनले — वन्यजीव, पक्षिजीवन व जंगलजीवन यांवरचे त्यांचे लेखन दशकानुदशकांच्या प्रत्यक्ष वनखात्यातील अनुभवावर आधारलेले आहे. रातवा (विधान अ), पाखर माया (विधान ब) आणि चकवा चांदण (विधान क, त्यांचे आत्मकथनात्मक पुस्तक) ही तिन्ही खरोखर त्यांचीच प्रकाशित पुस्तके आहेत, आणि यांसोबतच रानवाटा, जंगलाचं देणं, पक्षी जाय दिगंतरा यांसारखी इतर सुपरिचित पुस्तकेही त्यांच्या नावावर आहेत. विधान ड, फुलवंती, हे चितमपल्लींचे पुस्तक नाही — ते इतिहासकार व लेखक बाबासाहेब पुरंदरे यांचे, पेशवेकालीन पार्श्वभूमीवरील एक कथा असलेले पुस्तक आहे, चितमपल्लींच्या निसर्गलेखनाशी त्याचा काहीही संबंध नाही. विधान इ, जंगलाचा पाऊस, हेदेखील चितमपल्लींच्या दस्तऐवजीकृत ग्रंथसूचीत आढळत नाही. फक्त अ, ब आणि क ही खरोखर त्यांची असल्याने, बरोबर निवड 'फक्त अ, ब, क' हीच आहे.

• (2)फक्त ब, ड, इ — पाखर माया बरोबर समाविष्ट करतो, पण फुलवंती — जे बाबासाहेब पुरंदरे यांचे पेशवेकालीन कथानक असलेले पुस्तक आहे — आणि जंगलाचा पाऊस — जे चितमपल्लींच्या दस्तऐवजीकृत ग्रंथसूचीत आढळत नाही — ही दोन्ही त्यांची ठरवतो, तर खरोखर त्यांची असलेली रातवा व चकवा चांदण वगळतो.
• (3)फक्त अ, ड, ब — रातवा व पाखर माया बरोबर समाविष्ट करतो, पण फुलवंती जोडतो — जे बाबासाहेब पुरंदरे यांचे आहे, चितमपल्लींचे नव्हे — आणि चितमपल्लींचेच आत्मकथनात्मक पुस्तक चकवा चांदण वगळतो.
• (4)वरीलपैकी सर्व — पाचही ग्रंथ चितमपल्लींचे ठरवतो, ज्यात फुलवंती — बाबासाहेब पुरंदरे यांचे दस्तऐवजीकृत पुस्तक — आणि जंगलाचा पाऊस — जे चितमपल्लींच्या ज्ञात प्रकाशित पुस्तकांत आढळत नाही — यांचाही समावेश होतो; खऱ्या तीन पुस्तकांच्या संचात या दोन चुकीच्या भरी आहेत.

मारुती चितमपल्ली (1932–2021) यांनी महाराष्ट्र वनखात्यात सेवा बजावली आणि निवृत्तीनंतर ते मराठी साहित्यातील आघाडीचे निसर्गलेखक बनले — राज्याच्या जंगलांत घालवलेल्या दशकानुदशकांतून मिळालेल्या जवळिकीने त्यांनी पक्षी, प्राणी व जंगलजीवनाबद्दल असे लेखन केले जे कोणत्याही भारतीय भाषेतील फार थोड्या लेखकांना जमले आहे. त्यांच्या प्रकाशित पुस्तकांत रातवा, पाखर माया, चकवा चांदण (आत्मकथन), रानवाटा, जंगलाचं देणं, पक्षी जाय दिगंतरा आणि निबंध, आठवणी व संदर्भग्रंथ स्वरूपातील इतर अनेक पुस्तकांचा — वननिवासी समाजांच्या शब्दसंग्रहासह — समावेश होतो.

मराठी साहित्य व त्यातील लेखकांना MPSC सातत्याने महत्त्व देते, कारण केवळ राष्ट्रीय अभ्यासक्रमावरून तयारी करणाऱ्या उमेदवारांना अशी राज्यविशिष्ट सामान्यज्ञान माहिती सहसा नसते, आणि मारुती चितमपल्ली — महाराष्ट्राचे आघाडीचे निसर्गलेखक, राज्याच्या जंगलांशी व वन्यजीवनाशी घट्ट जोडलेले — वारंवार येतात. या प्रश्नाची रचना — चितमपल्लींची खरी पुस्तके एका वेगळ्या, तितक्याच सुपरिचित मराठी लेखकाच्या (बाबासाहेब पुरंदरे) पुस्तकासोबत व एका अदस्तऐवजीकृत शीर्षकासोबत मिसळणे — त्या उमेदवारालाच बक्षीस देते ज्याला 'मराठी निसर्ग व इतिहासलेखन' हा एकसंध वर्ग नव्हे, तर विशिष्ट पुस्तके माहीत आहेत.

• मारुती चितमपल्ली (1932–2021) हे महाराष्ट्र वनखात्यातील अधिकारी होते आणि निवृत्तीनंतर आघाडीचे मराठी निसर्गलेखक बनले.
• त्यांची खरी पुस्तके रातवा, पाखर माया, चकवा चांदण (आत्मकथन), रानवाटा, जंगलाचं देणं व पक्षी जाय दिगंतरा यांसह इतर अनेक आहेत.
• फुलवंती हे बाबासाहेब पुरंदरे यांचे, पेशवेकालीन पार्श्वभूमीवरील एक कथा असलेले पुस्तक आहे, चितमपल्लींशी त्याचा संबंध नाही.
• चितमपल्लींचे लेखन महाराष्ट्राच्या जंगलांतील, पक्ष्यांतील व वन्यजीवनातील त्यांच्या प्रत्यक्ष, जवळून केलेल्या निरीक्षणासाठी ओळखले जाते, जे त्यांच्या वनखात्यातील कारकिर्दीतून आले.
• मराठीतील निसर्गलेखनाचा एक प्रवर्तक म्हणून त्यांना गणले जाते, ज्यांनी भाषेत आधी फारशी परंपरा नसलेला साहित्यप्रकार खुला केला.

• साधारण त्याच काळातील कोणतेही सुपरिचित मराठी पुस्तक विचारल्या जाणाऱ्या लेखकाचेच असावे असे, प्रत्येक शीर्षक स्वतंत्रपणे न तपासता गृहीत धरणे
• चितमपल्ली — निसर्ग व वन्यजीव लेखक — आणि बाबासाहेब पुरंदरे — इतिहासलेखक — यांत केवळ दोघेही विसाव्या शतकातील प्रसिद्ध मराठी लेखक आहेत म्हणून गल्लत करणे
• अपरिचित शीर्षक आपोआप खरे मानणे, कारण MPSC अशा प्रश्नांच्या पर्यायसंचात सहसा किमान एखादे शीर्षक विचारल्या जाणाऱ्या लेखकाचे नसलेलेच पेरते

MPSC मराठी लेखक व त्यांच्या ग्रंथांची चाचणी यादी-निवड स्वरूपात नियमितपणे घेते, ज्यात अनेक खरी शीर्षके एक-दोन विश्वासार्ह वाटणाऱ्या पण वेगळ्या, तितक्याच प्रसिद्ध मराठी लेखकाच्या शीर्षकांसोबत मिसळलेली असतात, हे तपासण्यासाठी की उमेदवाराचे ज्ञान शीर्षकनिहाय आहे की केवळ 'प्रसिद्ध मराठी लेखक' इतकेच नाव-ओळखीपुरते मर्यादित आहे. बचाव म्हणजे प्रत्येक प्रमुख मराठी लेखकासाठी आत्मविश्वासाने माहीत असलेली दोन-तीन शीर्षकांची छोटी, स्वतंत्र यादी लक्षात ठेवणे, 'नामांकित मराठी पुस्तके' अशा एकत्रित साठ्याऐवजी.

या प्रश्नाशी थेट संबंधित मागील PYQ आढळला नाही.

• सराव प्रश्न — प्रत्यक्ष विचारलेला प्रश्न नाही

  महाराष्ट्राचे निसर्गलेखक मारुती चितमपल्ली यांनी आपल्या कारकिर्दीतील बहुतांश काळ कोणत्या शासकीय खात्यात सेवा बजावली ?

  • (a)महसूल खाते
  • (b)वन खाते
  • (c)कृषी खाते
  • (d)पाटबंधारे खाते

  उत्तर(b) वन खाते — महाराष्ट्राच्या जंगलांतील त्यांच्या दशकानुदशकांच्या सेवेतून त्यांना रातवा, पाखर माया व रानवाटा यांसारख्या पुढील निसर्गलेखनासाठी प्रत्यक्ष सामग्री मिळाली.

• सराव प्रश्न — प्रत्यक्ष विचारलेला प्रश्न नाही

  पेशवेकालीन पार्श्वभूमीवरील 'फुलवंती' ही कथा कोणत्या मराठी लेखकाची कलाकृती आहे ?

  • (a)मारुती चितमपल्ली
  • (b)व्यंकटेश माडगूळकर
  • (c)बाबासाहेब पुरंदरे
  • (d)पु. ल. देशपांडे

  उत्तर(c) बाबासाहेब पुरंदरे — मराठा इतिहासावरील त्यांच्या लेखनासाठी ओळखले जाणारे; फुलवंती त्यांची कलाकृती आहे, चितमपल्लींची नव्हे, ज्यांचे स्वतःचे लेखन ऐतिहासिक कथेऐवजी निसर्ग व वन्यजीवनाशी संबंधित आहे.