आशियाई क्रीडा स्पर्धा - 2023 विषयी योग्य विधाने ओळखा. (a) या स्पर्धा चीनमधील हांगझोऊ या ठिकाणी भरवण्यात आल्या. (b) उद्घाटन प्रसंगी लवलिना बोरगोहेन या नेमबाजाने भारताकडून ध्वजधारकाची भूमिका बजावली. (c) या स्पर्धेत 28 सुवर्णपदकांसह भारताने चौथे स्थान पटकावले. (d) या स्पर्धेत एकूण 107 पदके भारताला मिळाली.
- (1)(a), (b), (c)
- (2)(a), (b), (d)
- (3)(b), (c), (d)
- (4)(a), (c), (d)
बरोबर उत्तर पर्याय (4) — '(a), (c), (d)'. चारांपैकी तीन विधाने टिकतात आणि चौथे एका शब्दावर पडते. विधान (a) बरोबर आहे : या स्पर्धा चीनमधील हांगझोऊ येथे 23 सप्टेंबर ते 8 आक्टोबर 2023 या काळात भरवण्यात आल्या — अधिकृतपणे त्या एकोणिसाव्या आशियाई क्रीडा स्पर्धा असून त्यांना '2022 च्या आशियाई क्रीडा स्पर्धा' असेच म्हटले जाते, कारण मूळ तारखा एका वर्षाने पुढे ढकलल्या गेल्या; म्हणूनच वेगवेगळ्या स्रोतांत एकाच स्पर्धेला दोन वर्षे जोडलेली दिसतात. विधान (c) बरोबर आहे : भारताने 28 सुवर्णपदकांसह पदकतालिकेत चौथे स्थान पटकावले — चीन, जपान आणि कोरिया प्रजासत्ताक यांच्या पाठोपाठ. विधान (d) बरोबर आहे : भारताला एकूण 107 पदके मिळाली — कोणत्याही आशियाई क्रीडा स्पर्धेतील भारताची सर्वोत्तम कामगिरी आणि शंभरचा आकडा ओलांडण्याची पहिलीच वेळ; तो टप्पा ओलांडण्याभोवती उभी राहिलेली 'अब की बार सौ पार' ही घोषणा देशात या स्पर्धांचा मथळाच बनून गेली. पडणारे विधान (b) आहे. लवलिना बोरगोहेन यांनी उद्घाटन सोहळ्यात हॉकी संघाचा कर्णधार हरमनप्रीत सिंग यांच्यासोबत खरोखरच ध्वजधारकाची भूमिका बजावली — पण त्या बॉक्सिंगपटू आहेत, नेमबाज नाहीत; टोकियो 2020 ऑलिम्पिकमधील कांस्यपदक विजेत्या आणि 2023 मध्ये आपल्या वजनगटातील जगज्जेत्या. या विधानाने भूमिका बरोबर घेतली आणि खेळ चुकवला, आणि तेवढेच ते बुडवायला पुरेसे आहे. या प्रश्नाची रचनाही पाहण्यासारखी आहे : विधान (b) तिन्ही चुकीच्या पर्यायांत येते, म्हणजे संपूर्ण प्रश्न शेवटी 'उमेदवाराला लवलिना बोरगोहेन यांचा खेळ माहीत आहे का' एवढ्यावरच येऊन थांबतो.
- (1)(a), (b), (c) — विधाने (a) आणि (c) ही दोन्ही बरोबर आहेत, पण हा पर्याय विधान (b) आत घेतो, जे लवलिना बोरगोहेन यांचे वर्णन नेमबाज असे करते. त्या बॉक्सिंगपटू आहेत — आसामच्या, टोकियोतील ऑलिम्पिक कांस्यपदक विजेत्या आणि जगज्जेत्या — आणि हांगझोऊच्या उद्घाटन सोहळ्यात त्यांनी हॉकी संघाचा कर्णधार हरमनप्रीत सिंग यांच्यासोबत ध्वजधारकाची जबाबदारी वाटून घेतली. शिवाय हा पर्याय विधान (d), म्हणजे भारताची 107 पदकांची एकूण कमाई, वगळून टाकतो, जे बरोबर आहे. नाव ओळखून आणि ध्वजधारकाची भूमिका ओळखून, त्याला जोडलेल्या खेळाच्या उल्लेखावरून नजर फिरवत पुढे जाणारा उमेदवार इथे येऊन पोहोचतो.
- (2)(a), (b), (d) — हा पर्याय पुन्हा सदोष विधान (b) घेऊन येतो आणि त्याशिवाय विधान (c) वगळतो, जे भारताच्या 28 सुवर्णपदकांसह मिळालेल्या चौथ्या स्थानाची बरोबर नोंद करते. भारताच्या 28 सुवर्ण, 38 रौप्य आणि 41 कांस्य या कमाईने त्याला क्रमवारीत चीन, जपान व कोरिया प्रजासत्ताक यांच्या मागे नेऊन ठेवले. हा संयोग निवडणाऱ्याच्या मनात ध्वजधारकाबद्दल नव्हे तर सुवर्णपदकांच्या नेमक्या संख्येबद्दल संदेह असतो; म्हणून केवळ एकूण पदकसंख्या लक्षात न ठेवता पदकांची फोड एका ओळीत पक्की करून ठेवावी.
- (3)(b), (c), (d) — हा पर्याय दोन बरोबर विधाने आणि एक खोटे विधान ठेवतो, आणि संपूर्ण संचातले सर्वात सहज पडताळता येणारे विधान — या स्पर्धा चीनमधील हांगझोऊ येथे भरल्या हे — फेकून देतो. भारताच्या कामगिरीबद्दल खात्री असलेला पण यजमानाबद्दल साशंक असलेला उमेदवार हा पर्याय निवडतो; कदाचित त्याचे कारण असे की स्पर्धेच्या अधिकृत नावात 2022 हे वर्ष येते आणि प्रत्यक्ष स्पर्धा 2023 मध्ये झाली. यजमान शहर आणि स्पर्धा पुढे ढकलली जाणे या दोन्ही गोष्टी सोबतच शिकण्यासारख्या आहेत : 2022 साठी हांगझोऊला दिलेल्या एकोणिसाव्या आशियाई क्रीडा स्पर्धा सप्टेंबर-आक्टोबर 2023 मध्ये झाल्या आणि त्यांनी आपले मूळ नाव कायम ठेवले.
आशियाई क्रीडा स्पर्धा ही ऑलिम्पिक कौन्सिल ऑफ एशियाची दर चार वर्षांनी होणारी खंडस्तरीय बहु-क्रीडा स्पर्धा आहे. एकोणिसावी आवृत्ती 2022 साठी चीनमधील हांगझोऊला देण्यात आली, ती एका वर्षाने पुढे ढकलली गेली आणि 23 सप्टेंबर ते 8 आक्टोबर 2023 या काळात पार पडली — मात्र नाव '2022' हेच कायम राहिले, अगदी टोकियो 2020 ऑलिम्पिकसाठी पाळलेल्या संकेताप्रमाणे. भारताने आजवरचा सर्वात मोठा चमू पाठवला आणि 107 पदके मिळवली : 28 सुवर्ण, 38 रौप्य आणि 41 कांस्य; त्यामुळे चीन, जपान व कोरिया प्रजासत्ताक यांच्या मागे तालिकेत चौथे स्थान मिळाले. चीनने प्रचंड फरकाने अव्वल स्थान राखले आणि एकाच आवृत्तीत प्रथमच 200 सुवर्णपदकांचा टप्पा ओलांडला. उद्घाटन सोहळ्यात भारताचे ध्वजधारक हॉकी संघाचा कर्णधार हरमनप्रीत सिंग आणि बॉक्सिंगपटू लवलिना बोरगोहेन हे होते, तर समारोप सोहळ्यात गोलरक्षक पी. आर. श्रीजेश यांनी ध्वज वाहिला. भारताच्या पदकांतील सर्वात मोठा वाटा मैदानी खेळांनी व नेमबाजीने दिला, आणि ही एकूण कमाई भारताच्या आशियाई क्रीडा इतिहासातील पहिलीच तीन आकडी कमाई ठरली — 2018 च्या जकार्ता स्पर्धेतील 70 पदकांवरून झालेली ही झेप होती.
क्रीडा स्पर्धांची तपासणी राज्यसेवा परीक्षांत पाच-सहा नेमक्या, आठवता येणाऱ्या तपशिलांच्या संचाच्या रूपात होते — यजमान शहर, यजमान देश, तारखा, भारताचा क्रमांक, भारताची पदकसंख्या, आणि समारंभिक भूमिकेशी जोडलेली नावे. या प्रश्नात एमपीएससीची पद्धत अशी की भूमिका बरोबर ठेवायची आणि खेळ बदलायचा; चुकीचे शहर किंवा चुकीचा आकडा पकडण्यापेक्षा हे खोटेपण पकडणे अवघड असते, कारण त्या वाक्यात एक खरा दावा आतच बसलेला असतो. यातून निघणारा सर्वसाधारण धडा असा : एका शब्दामुळे संपूर्ण विधान खोटे ठरू शकते, आणि जो उमेदवार विधाने वाक्यखंडागणिक न वाचता एकंदर पटतात का एवढेच पाहतो, तो ते स्वीकारून टाकतो. पर्यायांची मांडणी कशी बांधली आहे तेही पाहण्यासारखे आहे : खोटे विधान प्रत्येक चुकीच्या पर्यायात आहे आणि उत्तरात नाही, म्हणजे त्या एका विधानाबद्दल खात्री असलेला उमेदवार बाकी काहीही न तपासता प्रश्न सोडवू शकतो. विधानयादीच्या प्रश्नांत सर्व चुकीच्या पर्यायांत येणारे विधान शोधणे हा खरोखरच वेळ वाचवणारा मार्ग आहे.
- एकोणिसाव्या आशियाई क्रीडा स्पर्धा चीनमधील हांगझोऊ येथे 23 सप्टेंबर ते 8 आक्टोबर 2023 या काळात झाल्या; एका वर्षाने पुढे ढकलल्या गेल्यामुळे त्यांचे अधिकृत नाव '2022 च्या आशियाई क्रीडा स्पर्धा' असेच राहिले.
- भारताने 28 सुवर्ण, 38 रौप्य व 41 कांस्य अशी एकूण 107 पदके मिळवून पदकतालिकेत चौथे स्थान पटकावले — ही भारताची आजवरची सर्वोत्तम आणि पहिलीच तीन आकडी कमाई.
- चीनने तालिकेत अव्वल स्थान राखले आणि एकाच आवृत्तीत प्रथमच 200 सुवर्णपदकांचा टप्पा ओलांडला.
- उद्घाटन सोहळ्यात भारताचे ध्वजधारक हॉकी संघाचा कर्णधार हरमनप्रीत सिंग व बॉक्सिंगपटू लवलिना बोरगोहेन होते; समारोप सोहळ्यात पी. आर. श्रीजेश यांनी ध्वज वाहिला.
- लवलिना बोरगोहेन या आसामच्या बॉक्सिंगपटू असून त्यांनी टोकियो 2020 ऑलिम्पिकमध्ये कांस्यपदक आणि 2023 मध्ये जागतिक विजेतेपद मिळवले.
- याआधीची भारताची आशियाई क्रीडा स्पर्धांतील सर्वोत्तम कामगिरी 2018 च्या जकार्ता-पालेमबांग स्पर्धेतील 70 पदकांची होती.
भूमिका बरोबर घेऊन कामाचे वर्णन चुकवणे हे परीक्षकाला सर्वात स्वस्तात पडणारे खोटे विधान असते. समारोप सोहळ्यात ध्वज पी. आर. श्रीजेश यांनी वाहिला, आणि चीनने तालिकेत अव्वल स्थान राखताना एकाच आवृत्तीत प्रथमच 200 सुवर्णपदकांचा टप्पा ओलांडला.
- भूमिका बरोबर आणि खेळ चुकीचा असलेले विधान स्वीकारणे — लवलिना बोरगोहेन बॉक्सिंगपटू आहेत, नेमबाज नाहीत
- स्पर्धेच्या दोन वर्षांमुळे गोंधळणे; एकोणिसाव्या आशियाई क्रीडा स्पर्धा अधिकृतपणे 2022 च्या असल्या तरी त्या 2023 मध्ये झाल्या
- प्रश्न क्रमांक व सुवर्णपदके एकत्र विचारत असताना केवळ एकूण पदकसंख्या लक्षात ठेवणे
- प्रत्येक चुकीच्या पर्यायात एकच विधान येते हे लक्षात न घेणे, जो बहुधा उत्तरापर्यंतचा सर्वात जलद मार्ग असतो
मोठ्या क्रीडा स्पर्धा एमपीएससीच्या चालू घडामोडी विभागात यजमान ठिकाण, तारीख, भारताचा क्रमांक आणि एखाद्या खेळाडूचे नाव यांची सांगड घालणाऱ्या विधानयादीच्या रूपात येतात. खोटा ठरवलेला घटक बहुधा नाव-आणि-खेळ यांची जुळणी चुकवणारा असतो किंवा पदकांचा आकडा काही अंकांनी सरकवलेला असतो. प्रत्येक मोठ्या स्पर्धेची एक चिठ्ठी तयार करावी : यजमान शहर व देश, तारखा, भारताचे स्थान, पदकांची फोड, ध्वजधारक, आणि दोन-तीन वैयक्तिक सुवर्णपदक विजेते त्यांच्या खेळांसह; एवढा संच प्रश्नाच्या जवळपास सर्व रूपांना पुरतो.
या प्रश्नाशी थेट संबंधित मागील PYQ आढळला नाही.
- सराव प्रश्न — प्रत्यक्ष विचारलेला प्रश्न नाही
हांगझोऊ येथील 2023 च्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेच्या उद्घाटन सोहळ्यात भारताच्या ध्वजधारकांपैकी एक असलेल्या लवलिना बोरगोहेन कोणत्या खेळात खेळतात ?
- (a)नेमबाजी
- (b)बॉक्सिंग
- (c)तिरंदाजी
- (d)कुस्ती
उत्तर(b) बॉक्सिंग — त्या आसामच्या बॉक्सिंगपटू असून टोकियो 2020 ऑलिम्पिकमध्ये त्यांनी कांस्यपदक आणि 2023 मध्ये जागतिक विजेतेपद मिळवले. हांगझोऊ येथे ध्वजधारकाची जबाबदारी त्यांनी हॉकी संघाचा कर्णधार हरमनप्रीत सिंग यांच्यासोबत वाटून घेतली.
- सराव प्रश्न — प्रत्यक्ष विचारलेला प्रश्न नाही
एकोणिसाव्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेच्या पदकतालिकेत भारताचे स्थान कितवे होते ?
- (a)दुसरे
- (b)तिसरे
- (c)चौथे
- (d)पाचवे
उत्तर(c) चौथे — भारत चीन, जपान आणि कोरिया प्रजासत्ताक यांच्या पाठोपाठ राहिला; 28 सुवर्णपदकांसह एकूण 107 पदके, जी कोणत्याही आशियाई क्रीडा स्पर्धेतील भारताची सर्वोत्तम कामगिरी ठरली.