MPSC 2025 पूर्व परीक्षा प्रश्न 99: खालीलपैकी योग्य विधान/ने ओळखा : अ. ऑगस्ट 2024 मध्ये आयएनएस

MPSC 2025 पूर्व परीक्षा पेपर-१ · प्रश्न 99 / 100

महाराष्ट्र नागरी सेवा राजपत्रित संयुक्त (पूर्व) परीक्षा - २०२५, दिनांक ९ नोव्हेंबर, २०२५. आयोगाच्या स्वतःच्या प्रश्नपुस्तिकेतून (संच A) घेतलेला मजकूर; उत्तर आयोगाच्या अंतिम उत्तरतालिकेनुसार.

खालीलपैकी योग्य विधान/ने ओळखा : अ. ऑगस्ट 2024 मध्ये आयएनएस विक्रांत अधिकृतपणे भारतीय नौदलाच्या पश्चिम नौदल कमांडमध्ये सामील झाली. ब. आयएनएस विक्रांत (INS – I) ही भारतीय नौदलात सेवेत असलेली एक विमानवाहू नौका आहे. तामिलनाडू मध्ये बांधलेले हे अशा प्रकारचे पहिले जहाज आहे.

(1)फक्त अ
(2)फक्त ब
(3)अ व ब दोन्ही
(4)वरीलपैकी एकही नाही

उत्तर

(1)

का

बरोबर उत्तर पर्याय (1) — फक्त अ. आयएनएस विक्रांत, भारताची पहिली स्वदेशी बनावटीची विमानवाहू नौका, ऑगस्ट 2024 मध्ये अधिकृतपणे भारतीय नौदलाच्या पश्चिम नौदल कमांडमध्ये सामील झाली, आणि पुढे आयएनएस विक्रमादित्यसोबत भारताच्या दुहेरी-विमानवाहू नौका युद्धगटाचा भाग म्हणून कार्यरत झाली. विधान अ बरोबर आहे. विधान ब मात्र एका तपासण्याजोग्या तथ्यावर चुकते — आयएनएस विक्रांतची रचना नौदलाच्या स्वतःच्या युद्धनौका रचना संचालनालयाने केली आणि तिचे बांधकाम कोचीन शिपयार्ड लिमिटेडने केले — म्हणजे तामिळनाडूत नव्हे, तर केरळमधील कोची येथे. विधान ब मधील बाकी सर्व माहिती (ती भारतीय नौदलात सेवेत असलेली विमानवाहू नौका आहे, आणि ती स्वदेशी बनावटीचे अशा प्रकारचे पहिले जहाज आहे) बरोबर असली, तरी नमूद केलेले राज्य चुकीचे आहे, आणि या प्रश्नापुरते हे संपूर्ण विधान चुकीचे ठरवण्यास तेवढेच पुरेसे आहे.

इतर पर्याय का चुकीचे आहेत

(2)फक्त ब — यासाठी विधान ब खरे आणि विधान अ खोटे असणे आवश्यक आहे. प्रत्यक्षात विधान अ बरोबर आहे — आयएनएस विक्रांत ऑगस्ट 2024 मध्येच पश्चिम नौदल कमांडमध्ये सामील झाली — त्यामुळे हा पर्याय खऱ्या विधानाला उलटे धरतो, आणि विधान ब स्वतःच बांधकामाच्या राज्याबाबत (तामिळनाडूऐवजी केरळ) चुकीचे आहे.
(3)अ व ब दोन्ही — विधान ब देखील बरोबर मानतो. विधान ब मधील 'तामिळनाडूत बांधलेले अशा प्रकारचे पहिले जहाज' हा दावा वस्तुस्थितीच्या विरुद्ध आहे — ते केरळमधील कोची येथे कोचीन शिपयार्ड लिमिटेडने बांधले. एकच चुकीचे ठिकाण संपूर्ण विधान अपात्र ठरवण्यास पुरेसे आहे, जरी विधानाचा बाकी भाग (विमानवाहू नौका, सेवेत, पहिली स्वदेशी विमानवाहू नौका) बरोबर असला तरी.
(4)वरीलपैकी एकही नाही — यासाठी दोन्ही विधाने खोटी असणे आवश्यक आहे. विधान अ — आयएनएस विक्रांत ऑगस्ट 2024 मध्ये अधिकृतपणे पश्चिम नौदल कमांडमध्ये सामील झाली — हे बरोबर आहे, त्यामुळे किमान एक विधान खरे आहे, आणि 'वरीलपैकी एकही नाही' हे उत्तर असू शकत नाही.

संकल्पना

आयएनएस विक्रांत ही भारताची पहिली स्वदेशी रचना केलेली व बांधलेली विमानवाहू नौका असून तिची रचना नौदलाच्या युद्धनौका रचना संचालनालयाने केली आणि बांधकाम केरळमधील कोची येथील कोचीन शिपयार्ड लिमिटेडने केले. तिचे नौदलात कार्यान्वित होणे व त्यानंतर ताफ्यात पूर्णतः सामावले जाणे या घटना भारताच्या स्वदेशी संरक्षण जहाजबांधणी कार्यक्रमातील महत्त्वाचे टप्पे आहेत.

MPSC च्या संरक्षणविषयक मोठ्या टप्प्यांवरील चालू घडामोडींच्या प्रश्नांत सहसा एक बरोबर तारीख वा कमांड-नियुक्ती एका सूक्ष्मपणे चुकीच्या बांधकाम-स्थळाशी वा वर्षाशी जोडलेली असते, आणि उमेदवाराने एखादे बहुतांश-खरे वाटणारे विधान पूर्णपणे खरे मानण्याऐवजी प्रत्येक विधान स्वतंत्रपणे पडताळावे लागते, हेच तपासले जाते.

महत्त्वाचे मुद्दे

आयएनएस विक्रांत ऑगस्ट 2024 मध्ये अधिकृतपणे भारतीय नौदलाच्या पश्चिम नौदल कमांडमध्ये सामील झाली, आणि आयएनएस विक्रमादित्यसोबत भारताच्या दुहेरी-विमानवाहू नौका युद्धगटाचा भाग म्हणून कार्यरत झाली.
आयएनएस विक्रांत ही भारताची पहिली स्वदेशी रचना केलेली व बांधलेली विमानवाहू नौका आहे, जिची रचना नौदलाच्या युद्धनौका रचना संचालनालयाने केली.
तिचे बांधकाम कोचीन शिपयार्ड लिमिटेडने केरळमधील कोची येथे केले — तामिळनाडूत नव्हे.
आयएनएस विक्रमादित्य व आयएनएस विक्रांत या दोन्ही नौका कर्नाटकातील कारवार येथील आयएनएस कदंब या नौदल तळावर स्थायिक होण्याचे नियोजित आहे.

आयएनएस विक्रांत — प्रत्येक विधान तपासा

अ. ऑगस्ट 2024 मध्ये पश्चिम नौदल कमांडमध्ये सामील→खरे

ब. या प्रकारची पहिली विमानवाहू नौका तामिळनाडूत बांधली→चूक — कोचीन शिपयार्ड लिमिटेडने केरळमध्ये बांधली

अ बरोबर आहे; ब मध्ये जहाज बरोबर पण राज्य चूक आहे.

पुढील अभ्यास

भारताचा स्वदेशी विमानवाहू नौका कार्यक्रम व युद्धनौका रचना संचालनालयकोचीन शिपयार्ड लिमिटेड व स्वदेशी संरक्षण जहाजबांधणीतील त्याची भूमिकाभारतीय नौदलाची पश्चिम, पूर्व व दक्षिण नौदल कमांड्स व त्यांची मुख्यालयेभारताचा दुहेरी-विमानवाहू नौका युद्धगट (आयएनएस विक्रांत व आयएनएस विक्रमादित्य)

नेहमीचे सापळे

मोठा स्वदेशी संरक्षण प्रकल्प कोणत्या राज्यात बांधला गेला याची अदलाबदल करणे (केरळऐवजी तामिळनाडू, वा उलट)
एखाद्या विधानात अनेक बरोबर तपशील (विमानवाहू नौका, सेवेत, पहिली स्वदेशी) असल्याने ते संपूर्ण विधानच बरोबर असावे असे गृहीत धरणे, आतमध्ये एखादा चुकीचा तपशील दडलेला असूनही

MPSC च्या संरक्षणविषयक चालू घडामोडींच्या प्रश्नांत सहसा एक बरोबर तारीख वा कमांड-नियुक्ती एका चुकीच्या बांधकाम-ठिकाणाशी वा वर्षाशी जोडलेली असते, ज्यामुळे उमेदवाराला प्रत्येक विधान स्वतंत्रपणे तपासावे लागते, बहुतांश-खरे विधान पूर्ण खरे मानण्याऐवजी.